Egemen politik aktörler neden eleştiriye açık değildir? Neden “olağanüstü süreçler” hiç bitmez?... Neden “cehalet şatoları”na hapsolurlar!
Önce bir not: Hakir görülmekten, alaya alınmaktan, küçümsenmekten, eleştirilmekten, teşhir edilmekten korkmam. Ama peşin hükümlerden, önyargılardan korkarım… Ben bir “talebe”yim, yazar değilim. Tevazu değil, öğrenme isteğim hiç bitmedi. Kendimce bir şeyler karalarım. Kimse de ciddiye almaz, bilirim. Esememiz okunmaz. Sanatı, edebiyatı, felsefeyi severim. Politikayı eril niteliğinden dolayı pek sevmem. Politikanın ürettiği tek şey, problem ve paranoya çünkü. Çevremde heveskar tek politik aktör yoktur. Hevesim de yoktur.
Yükseklik hep korkutur. Ama niye yalan söyleyeyim, “şeytana uyar”, on yılda bir teorik olarak politik alana kayar, naçizane bir iki şey yazarım.
Hayatım boyunca birçok yerde “demokrasi hareketi bir eleştiri hareketidir” diye okudum. Hafızam pek iyi değildir, ama şunu anımsarım: “Demokrasi hareketi bir eleştiri hareketidir.”
Demokratik siyaseti, demokratik olmayandan ayıran “eleştiriye açık” oluşlarıdır. Diğer ayrımlar çok da anlamlı değildir. Ben iradenin gücüne değil, eleştirinin gücüne inanırım. Eleştiri doğurgandır, politik aktörleri özeleştiriye yönelterek devinimi hızlandırır. Güç irade dayanıklılık koruyucu bariyerler yaratabilir. İnkâr edilemez. Ancak eleştiri-özeleştiri başarılarla taçlandırır.
Not’umu tamamlıyor ve yazıya dönüyorum.
Hakim politik aktörler yüksek platformları severler. Platformların yeterince yüksek olmayışı kendilerini rahatsız eder. Ellerinde genellikle özdeyişlerden kalma bir “çuvaldız” vardır. Başkasına batırıp dururlar. Canları yanmaz. Başkasının canı yandıkça rahatlarlar.
Ötekine yönelmek en kolay rahatlama biçimidir. Birey ya da yapı, bu yolla rahatlar ve kendini “problem” olmaktan çıkarır.

Ötekini suçlamak, karşıya almak eril siyasetin genlerinde vardır. Suçlamadan “var” olamaz. Bu refleks siyasal daralmaların başarısızlıkların yaşandığı durumlarda kendi içine yönelerek bir “iç şiddete” dönüşür. Eril siyasetin bir diğer özelliği de dış savunma refleksini, “iç savunma” refleksi haline getirme becerisidir. “Dış tehdit algısı”nın; “dört yanı düşmanla sarılı olmak” paranoyasının döngüsel disiplini olan “birlik-beraberlik “vurgusu, zaman içinde siyasal merkezlerin korunma-sakınma aracına dönüşür.
Böylesi durumlarda “süreç tanımına” paranoyal kavramlar ekşilik eder. Süreç “olağanüstüleşir” ve bir daha asla normale dönmez. Güçler hep “olağanüstü süreçlerden” geçer. Hep “tehdit altında” olur. Hep “kuşatılmış”tır. “Risk altında”dır hep. Eril siyaset, kendini tanımlamak için evrensel değerlere değil, “karşıtlara” ihtiyaç duyar hale gelir. Ve hep bir “düşman” yaratır. Yarattığı “düşman”la da genellikle çözüm yolunu seçmez. Zira çözüm eril siyasetin sonudur.
Paranoid kalkan “ezilen ulus” yapılarında da görülür.
Hakim ulus siyasetinin ana tarzı haline gelen bu paranoid kalkan, sadece “egemen ulus” güçlerinde değil, “ezilen ulus” yapılarında da görülür. Bu yapılar politik üslup ve pozisyonlarını çoğunlukla “egemen ulus” siyasetine göre belirler. Gardını ona göre alır. Demokratik ulus/toplum arayışının evrimsel seyri (evrim sürecinin uzun sürmesi) onları yorar. Evrim süreci uzadıkça, yol almak zorlaşır. Demokratik yapılar, bürokratik idari aygıtlara dönüşmeye başlar. Yapı ile kitle arasındaki “birlik” yara alır. Kitle sorgulayarak “mutlak destek-tam destek” konumundan; “eleştirel destek” konumuna geçer. Böylece demokratik siyasette bir basınç oluşur. Ancak bu süreç, kitlenin bilinçlenmesini, süreç ve sonuçlara eleştirel bakmasını da sağlar.

Basınç bir iç tehdit değil, demokratik disiplindir. “Aşağıdan eleştiri” siyasal yapıları tıkamaz aksine açar. Bürokratik, tutucu kalıplara dökülmesini, erkle benzeşmesini engeller. Daha da önemlisi kitleyi gerçek demokratik özne yapar. Dinamik kimliğiyle alanda tutar.
Ancak yapı kitlesine aynı duyarlılıkla karşılık vermez. Her defasında “yeri değil, zamanı değil” diyerek geçiştirir. “Olağanüstü süreçlerden geçiyoruz” diyerek eleştiriyi asla gelmeyecek zamanlara öteler. Böylece birey, yapıyı koruma içgüdüsüyle eleştiri yapmaktan kaçar olur. Koruma duygusu, eleştirinin önüne geçerek daha önemli hale gelir.
Eric Hoffer, “Kitle hareketleri bir tanrıya inanmadan çıkıp yayılabilir, ama şeytana daima inanılır.” der. “Şeytan” karşıt olandır. Ve her “karşıt” süreci “olağanüstü hale” getirir. Karşıtlar var oldukça tehlike de vardır. Tehlikeler de süreçleri olağanüstü kılar. Oysa demokratik temayüller olağanüstü süreçlerin zehri değil, panzehridir. Şeytan inancı (karşıt, düşman) ancak bu temayüllerin yerine getirilmesiyle kırılır. Aksi durumda, her yere yapışık ikizler gibi “şeytan”la gidilir!
Paradoks şudur. “Şeytan inancı” kırılırsa demokrasi işler ve hakim politik merkezler birey ve kitlenin eleştirisine açık hale gelir.
“Olağanüstü süreç” neden hiç bitmez?
Peki egemen politik aktörler neden eleştiriye açık değildir? Neden bu “olağanüstü süreçler” hiç bitmez? Toplumlar, Türk ve Kürt demokratik güçleri kırk yıldır hep bu süreci yaşar! Bugün bile her kes konuşmasına aynı pelesenk cümleyle başlar: “Olağanüstü süreçten geçiyoruz”. Neden?
Bunun birçok nedeni olabilir. Eril siyaset tarzı mesela… Katı merkezci yapı… Kastlaşma, bürokratik aygıta dönüşmüş olma da nedenler arasında görülebilir. İdeolojik güçsüzlük de öyle… Ayrıca yetersiz temsiliyet de faktörler arasında olabilir.
Ama en önemlisi saplantılı durumdur. Tek bir düşünceye, tek bir fikre, tek bir görüşe, tek bir doğruya saplanıp kalmak. Tüm bunları değişmez, eleştirilmez, dokunulmaz görmek…
Öyle ki doktrinler, ideolojiler değişir onlara dayalı rejimler yıkılır; hayat boşa çıkarır, çürütür yine de değişmez! Sabit fikirli olur. Kendini değişen dünyaya ve hayata açmaz. Hep kapalı tutar. Hayatı, olayları neden ve sonuçları sorgulama yoluna gitmez. Gitse de aynı sonuca bağlar. Paranoyalar oluşturur. Kurgular kurar. “Tuzak”, “düşman”, “karşıt”, “komplo” şu bu arar. Subjektive ederek savuşturur.
Kapalı kavram sistemi ve “Cehalet Şatoları”
Robert S Robins ve Jerrold M. Post da ortak çalışmalarında gerçeğin altını çizerek şöyle derler: “Tek bir düşünceye aşırı değer verilmesi paranoid bir beynin belirleyici işaretidir. Paranoid kimseler tek bir kavramın aşırı etkisi altındadır. Söz konusu düşüncenin kendisine göre üstünlükleri (doğruları. bn.(*)) olabilir, ama paranoid birey onun önemini saplantılı bir şekilde aşırı abartır, diğer bütün değerlerden üstün tutar ve bu inancını yerine getirebilmek için her türlü eylemi yapmaya hazırdır. Bu düşüncenin tamamen esiri olan paranoid fanatikler bir kapalı kavram sisteminde yaşarlar, (abç)(**) söz konusu kavramla çelişen düşüncelerin onlara asla ulaşamayacağı sarsılmaz bir cehalet şatosunda hapsolmuşlardır.”

Tespitleri doğru ve sarsıcıdır. Bu fanatizm, saplantılı paranoid hal, bu dogmatik akıl sadece demokrasi mücadelesini geriletmez. Yaratıcı eleştiriyi de felç eder. Birey ve toplumu mürid-i bir tevekküle alarak peşinden sürükler. Siyaset-birey, siyaset-kitle ilişkisini katılaştırarak bir tür tapınak ilişkisine dönüştüren de bu eleştiri yoksunluğudur.
Buna özeleştiri korkusunu da eklemek gerekir. Onlar gerçekten de çoğunlukla bir “kapalı kavram sisteminde” yaşarlar. Farklı düşünce, kavram, görüş ve eleştirilerin kendilerine ulaşmaması için, son derece korunaklı “cehalet şatoları”na hapsolurlar!
Kapalı kavramlar sistemi dogmaları besler
Eleştirisizlik en ileri düşünceleri, ideolojik değerleri bile tutuculaştırır. Kapalı kavramlar sistemi dogmaları besler ve siyasal yapıları değil, ülkenin aydınlarını, entelektüellerini, sanat ve sanatçılarını da çağın gerisine iter.
Oysa birey, halk ve toplumlar sürekli bir aydınlanma arayışı içindedir. Olayları hayatı siyaseti havayı suyu her şeyi kuantum mantığı ile deneyimlemeye çalışır. Görecelik yani izafilik de hayata ve olaylara farklı biçim ve açılardan bakmayı öğütler. Siyaset de hayat gibi tek renkten tek doğrudan ibaret değildir ve her şey bir diğerinde saklıdır, bir diğerinin parçasıdır. Eleştiri her zaman yeniler ve yapıları değişime zorlar.
Ancak politik zekâ, Türk ve Kürt demokratik yapıları genellikle tekçi düşünce biçimlerinden, dogmalardan bütünen arınmadığından aydınlanma çabaları çoğunlukla sonuç vermez, hep yarım kalır. Aktörler de yarı aydın olur. Yığınlarla eleştirel-öz eleştirel bağ kurmaktan kaçınır. Böylece kitlenin kendisini de bir biçimde “ebedi suskunluğa gömmüş” olur!
Türk ve Kürt aydınlarının çağdaşlık normu
Kabul etmek gerekir ki, ülkenin aydınları kadar, demokratik güçleri de aktüel-pratik olarak çağdaş bir formda değillerdir. Bu güçler sanrıları olan bürokratik tarzdan, baskın eril anlayıştan sıyrıldığı oranda çağdaş olabilir. Teorik saptamalar, politik söylemler tek başına çağdaşlığı anlatmaz. Çağdaşlık, birey ve kitle ilişkisinin eleştirel katılımcı bir kimliğe bürünmesi arzular. Siyasal yapıların, aydın ve ilericilerin yaşadığı “kapalı kavram sistemi”nden çıkmalarını gerekli kılar. Yoksa, Robwrt S. Robins’in dediği gibi “hapsoldukları cehalet şatosu”ndan asla kurtulamazlar.
Aleniyet açıklık kadar eleştiri de demokratik güçleri egemen siyasetten ayıran bir özelliktir. Güçler eleştiriye alan açtıkça, içlerinden bir Shakespeare geçer ve şiirsel bir akışkanlıkla kendini yenilerler. Kapalı kavram sisteminden çıkarak özgürleşir; yeni ufuklara yelken açarlar.
Özgürlük ise güç yaratır. “Zamanı değil”, “dönemi değil”, “olağanüstü süreçlerden geçiyoruz”, “istibdatın baskısı altındayız”, şuyuz buyuz diyerek eleştiri karşısında “dokunulmaz” olmak, yapıları biçim olarak belki güçlendirebilir, ancak etki sahalarını hızla daraltarak küçültür. Her birini “kapalı kavram sistemi”nin şövalyesi yapar…

Emeğine sağlık. Oldukça önemli konulara değinmişsiniz. Tebrik ediyorum. Yazının ele aldığı konular, özellikle demokratik siyasetin eleştiriye açıklığı ve eleştirisizliği arasındaki ilişki gibi önemli noktalara dikkat çekiyor. Muhatapların bu yazıdan önemli sonuçlar çıkarmasını umuyorum. Eleştirinin ve açıklığın demokratik süreçlerde ne kadar hayati olduğunu vurgulayan bu metin, gelecekte daha adil ve katılımcı bir siyasi ortamın oluşturulmasına katkıda bulunabilir.
Hocam yazılarınızı büyük bir istek ve zevkle okuyorum. Paylaşıyorum ve tüm arkadaşlara ulaştırmaya çalışıyorum.
Ne yazı ki o kadar karşımızdakine benzeşmeye başlamışız ki değişime olan inancımı yitirmek üzereyim.
Bu yazının içinde kendimi buldum, eleştiriden korkan ve en basit muhalefeti ve karşı eleştiriyi küçücük iktidarların ellerinde gidiyor gibi düşünüp saldıranları bireyleri hedefe koyup topa tutanları gördüm.
Iktidar ne kadar kötü bir şey insanı insanlıktan çıkaran bir gerçektir
Elinize sağlık .