Bu bağlamda değişim Kürtler için “görece kolay”, Türkler için “mutlak zor”dur, denebilir. Türk toplumu için bir ön hazırlık, ön çalışma yok gibidir. Demokratik çözüm sorunu iktidar da net ve kimlikli bir kararlaşmaya kavuşmadığı gibi, toplumun gündemine girmiş değildir. Kürtlerin yaşadığı görece aydınlanma ve demokratizasyon Türklerde pek görülmez. Bu sonuç daha geniş ölçekte Türk politik aktörleri ve sivil toplum yapılarını da kapsar.
Kürtler bile dayandığı tabanı yaklaşık yarım asırda zar zor hazırlayabilmiştir. Tam hazırlamış mıdır? Tartışılır. Dolaysıyla Türkiye için de aşağıdan yukarı değil, yukarıdan aşağı doğru bir ikna süreci gereklidir. Değişim, aynı zamanda iktidar sorunudur. İradi müdahale şarttır. İktidar kararlaşması olmadan Türklerde aşağıdan çözüm zordur. Çünkü tıpkı iktidar gibi demokratik kültür ve çoğulculuğa yabancı, hayli geniş bir sosyal kesim vardır. Bu kesim “tekçiliğin” yani “tek ulus, tek dil, tek bayrak” söyleminin kurbanıdır.
“Mutlak Tekçilik” engeli…
Türkiye’de güçlü bir tekçi iktidar-toplum bağı vardır. Tekçilik “tek” olanı yüceltirken geri kalanı “yok” sayar; hakir görüp, aşağılar. Ötekileri tekçiliğin “atış alanı”na koyar. Hayli aşındırılmış “bütünlüğüne” tehdit sayar. Aşındırılmıştır çünkü “bütünlük, birlik” gibi kolektifler tekçiliğin değil, demokratik çoğulculuğun eseri olarak ortaya çıkar. Türk kolektifler ise, 80’lerle birlikte istibdat altında can verdi… Tekçilik günümüze kadar politik toplumsal olayları tetikleyen, milliyetçiliği besleyen kaynaktır. Değişimi “mutlak zor” kılan da aynı kaynaktır.
“Mutlak zor” saptaması iki açık olguya dayanır. Birincisi, iktidarın değişimde yaşadığı güçlüktür. İkincisi, aynı iktidarın kontrol ettiği yığınlarda yaşanan değişim güçlüğüdür.
Ezber kolay bozulmayacak…
Hadisenin özeti şudur: Ezber kolay bozulmayacak gibidir! “Tekçilik”ten “çoğulculuk”a geçiş kendi disiplini içinde dirayet ister, zaman ister. Her şeyden önemlisi de “açık toplum” ister. Savaş nasıl halklara dayatılamazsa, değişim de “dayatılamaz.” Onu dayatma olmaktan çıkaracak tek şey ise “açık süreç”tir. Açık diplomasidir. “İkna süreçleri”nin açık talep ve bilgiye dayalı geliştirilmesi gereğidir.
Ancak tüm bunlardan da evvel taraflardaki “demokratik kararlılık” istediğidir. Bu da yeni bir “Türkiye” tanımını zorunlar. “Yeni Türkiye” tanımı yoktur ancak geliştirilecek gibidir.
Gerçekten de “oyalayıp zaman mı kazanıyorlar”?
Şimdi bazı çevreler “Niyetleri çözüm değil; baksanıza oyalıyorlar, zamana yayıyorlar, böylece tasfiye için zaman kazanıyorlar” diyor.
Doğru olabilir. Ama her “zamana yayış” her durumda bir planın, “olmaz”ın parçası değildir. Böyle bir yön taşıyabilir ancak tümüyle bu olduğu, sürecin öznel içerikler kazandığı söylenemez.
Bir hatırlatma yapmakta fayda var: Kürtlerde de “ayrı devlet” fikrinden “ortak vatan”a evriliş kolay olmadı. Hâlâ belli bir direncin/itirazın olduğu biliniyor! “Mutlak tekçilik”ten devletin kurgusal yapısını değiştirecek “demokratik çoğulcu toplum”a geçiş her iktidarı zorlar.
Politik hakikati bilen her birey, Erk’in, “tedip ve tenkilci, asimilasyoncu” kimliğinden sıyrılmasının son derece güç olacağını bilir. “Bertaraf etmeye ahdettiği” kimliklerle eşit ve özgür koşullarda birlikte yaşama yolunu seçmiş olmasının sorunlu/hasarlı geçeceğini anlar.
Hadisenin bizlere anlattığı şudur: “Kısa sürede değişim beklemek” gerçekçi değildir. Politik sabırsızlık, “istiflenmiş toplumsal talebin” insan zihnine yaptığı basınçtan doğar. Gecikme süresi arttıkça tepki de artar. Bu durum empatiyi zorlaştırır. Sabırsızlık hissiyatı, her durumda çözüm odaklı olan analitik zekaya zeval verir. Görece kolay olanı daha zor ve karmaşık hale getirir.
Bir dipnot: Aslında değişim, içerdiği ana ve alt başlıklar meselesinde Erk’in kendisi de netleşmiş değildir. Somut bir değişim planı yoktur. Bu durumda; çözümün ne olacağını ve hangi parametrelerde ilerleyeceğini belirleyecek olan biraz da toplumsal güçlerin kararlaşma ve katılım biçimleridir. Hiçbir süreç mutlak bir plan dahilinde ilerlemez. Değişen şartlar ve dengeler kadar tarafların soruna etki düzeyleri, değişim sürecine farklı form ve içerik kazandırabilir.
