Silahlı Mücadeleden Demokratik Topluma-1

featured
PKK: “Tüm Güçlerimizi Türkiye’den Geri Çekiyoruz”

Yaklaşık yarım yüzyıllık silahlı mücadele döneminin ardından ortaya çıkacak siyasal, toplumsal ve kurumsal boşluğu kim, nasıl dolduracak?

Bu yazıyla, Kürt hareketinin silahlı mücadeleden demokratik siyasete geçişini ve bu geçişin ortaya çıkaracağı sorunları ele alan bir yazı dizisine başlıyoruz.

Türkiye’nin ve Ortadoğu’nun hızla değişen koşulları içinde Kürt hareketi nasıl bir yol izleyecek? Öcalan’ın, DEM Parti’nin ve Kürt toplumunun yeni dönemdeki rolleri ne olacak? Suriye, İran, İsrail ve diğer bölgesel güçler bu süreci nasıl etkileyecek? Demokratik toplum ve Demokratik Cumhuriyet düşüncesi gündelik hayatta nasıl karşılık bulacak?

1. Bölüm: Bir Örgütün Değil, Bir Dönemin Dönüşümü

Yaklaşık yarım yüzyıllık silahlı mücadele döneminin ardından doğacak siyasal, toplumsal ve kurumsal boşluk nasıl doldurulacak?

Silahların bırakılması, çatışmanın sona ermesi ve PKK’nin silahlı örgüt yapısının son bulması kuşkusuz tarihsel önemdedir. Fakat bunlar barışın kendisi değil, başlangıç koşullarıdır. Asıl zorluk silahlı dönemin ardından ortaya çıkacaktır.

Çünkü yaklaşık yarım yüzyıl boyunca yalnızca silahlı bir örgüt oluşmadı. Onun çevresinde siyasal bir dil, toplumsal ilişkiler, kurumlar, dayanışma biçimleri, aidiyetler, simgeler ve ortak bir hafıza meydana geldi. Geniş bir insan topluluğunun hayatı bu mücadeleye göre şekillendi.

Silahların bırakılması bütün bu ilişkileri bir anda ortadan kaldırmayacak veya değiştirmeyecek. İnsanlar yaşamaya, düşünmeye ve siyaset yapmaya devam edecekler. Mücadele yöntemi değişirken ilişkilerin, kurumların ve alışkanlıkların aynı kalması da mümkün değil.

Kürtleri kim temsil edecek? Silahlı mücadele içinde yer almış insanlar toplumsal yaşama nasıl dönecek? PKK’nin yıllar boyunca üstlendiği siyasal ve toplumsal işlevleri kimler üstlenecek? DEM Parti yeni dönemde nasıl bir rol oynayacak? Öcalan’ın geçiş sürecindeki konumu ne olacak? Kürt toplumu kendi içinde daha çoğulcu ve katılımcı bir örgütlenmeye yönelebilecek mi?

Aynı sürece iki farklı bakış

Devlet ile Kürt hareketi aynı süreci farklı kavramlarla anlatıyor: İktidar “Terörsüz Türkiye” diyor. Devletin önceliği silahlı yapının ve Türkiye’ye yönelik güvenlik tehdidinin sona ermesi. Başarı, silahların bırakılması ve bunun devletin güvenlik kurumları tarafından doğrulanmasıyla ölçülüyor.

Kürt hareketi ise “Barış ve Demokratik Toplum Süreci” diyor. Silahların bırakılmasını demokratikleşme, hukuk reformu, eşit yurttaşlık ve siyasal katılımın önünün açılmasıyla birlikte ele alıyor.

Devlet meseleyi silahlı yapının sona ermesiyle sınırlandırmak isteyebilir. Kürt hareketi ise silahsızlanmanın demokratikleşme, hukuk reformu ve siyasal katılım güvenceleriyle birlikte ilerlemesini talep ediyor.

Sürecin geleceğini bu iki yaklaşım arasındaki mesafe belirleyecektir. Silahların bırakılması yalnızca devletin güvenlik ihtiyacını karşılayan bir sonuç olarak görülürse Kürt sorununun siyasal ve toplumsal nedenleri varlığını korur. Çatışma durur; ancak çatışmayı ortaya çıkaran meseleler çözülmemiş olarak kalır.

Başka bir ihtimal de var. Silahlı dönemin sona ermesi demokratik siyaset alanının genişlemesiyle birlikte yürüyebilir. Türkiye, uzun yıllardır taşıdığı ağır bir çatışmayı geride bırakırken kendi demokrasisini de yeniden kurma imkânı bulabilir.

Öcalan’ın 27 Şubat 2025 tarihli Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı, tercihin silahlı mücadeleden demokratik siyasete doğru yapıldığını ortaya koydu. Fakat demokratik siyaseti tercih etmek kadar, o siyasetin yapılabileceği alanın açılması da önem taşıyor.

Devlet “silah yerine siyaset” derken seçilmişlerin yerine kayyım atamayı, siyasetçileri yargı baskısı altında tutmayı ve ifade alanını daraltmayı sürdüremez. Siyaset, yalnızca silahların bırakılmasını sağlayacak geçici bir araç olarak görülemez.

Kürt hareketi açısından da yeni bir dönemin gerekleri var. Savaş koşullarında gizlilik, merkezî karar ve sıkı disiplin öne çıktı. Demokratik siyaset ise tartışmayı, itirazı, ikna etmeyi ve farklı düşüncelerin örgütlenmesini gerektiriyor. Yöntem değişirken karar alma biçimlerinin ve toplumla kurulan ilişkinin değişmeden kalması beklenemez.

Bu alana kimler yöneliyor?

Ortaya çıkacak alan sahipsiz kalmayacak. Daha şimdiden farklı çevreler yeni döneme göre pozisyon alıyor.

Kürt milliyetçisi bazı çevreler, PKK’nin silahlı mücadeleden çekilmesini kendi siyasal tezlerini güçlendirecek bir fırsat olarak değerlendiriyor. Öcalan’ın demokratik ulus ve ortak yaşam yaklaşımına karşı bağımsız devlet veya klasik ulusal egemenlik fikrini yeniden öne çıkarmaya çalışıyorlar.

Uzun süredir PKK ve Öcalan karşıtlığı üzerinden siyaset yapan kesimler de yeni dönemde kendilerine daha geniş bir alan arıyor. Bunların içinde geçmişte Kürt hareketinden ayrılmış kişiler, hareketin etkisini kırmak isteyen gruplar ve bütün tartışmayı Öcalan karşıtlığına indirgeyen çevreler bulunuyor.

Elbette her eleştiriyi sürece karşı bir girişim saymak doğru değil. Kürt hareketi de Öcalan da eleştiriden muaf değildir. Ancak eleştiri ile geçiş dönemini hareketi etkisizleştirmek için fırsata çevirme çabası aynı şey değildir.

Savaşın sürmesinden siyasi, ekonomik veya kurumsal çıkar sağlayan çevreler de süreci izliyor. Devlet içindeki sert güvenlikçi eğilimler, hükümetin resmî çizgisi dışında hareket eden odaklar, bölgesel güçlerle ilişkili yapılar ve oluşacak kargaşadan kendisine alan açmak isteyen gruplar sürecin zayıf anlarını değerlendirmek isteyebilir.

Bu çevrelerin hepsi aynı merkezden hareket etmiyor. Birbirleriyle siyasi yakınlıkları da bulunmayabilir. Ancak Öcalan’ın etkisinin zayıflaması, DEM Parti’nin yalnızlaşması veya Kürt hareketinin kendi içinde parçalanması bazıları açısından ortak bir fırsat anlamına gelebilir.

Bu nedenle boşluğun nasıl doldurulacağı sorusu yalnızca teorik bir tartışma değildir. Gerçek bir siyasal mücadele alanıdır.

Yeni dönemin yükünü kim taşıyacak?

PKK yalnızca silahlı bir yapı olarak var olmadı. Kürt toplumunun önemli bir kesimi bakımından temsil, dayanışma, siyasal yönelim ve ortak kimlik alanlarında etkili oldu. Bu gerçekliği kabul etmek, örgütün bütün yöntemlerini veya geçmişte yaptığı her şeyi onaylamak anlamına gelmiyor.

PKK’nin yıllar boyunca üstlendiği bütün işlevler DEM Parti’ye devredilemez. DEM Parti bir siyasi partidir. Barış sürecinde önemli bir sorumluluk taşıyor; fakat Kürt toplumunun kültürden ekonomiye, dayanışmadan yerel yönetime kadar bütün ihtiyaçlarını tek başına karşılayamaz.

Yeni dönemde yerel yönetimlere, kadın ve gençlik örgütlerine, sendikalara, meslek kuruluşlarına, kooperatiflere, kültür ve dil kurumlarına, bağımsız medyaya ve insan hakları örgütlerine daha fazla ihtiyaç duyulacak.

Önemli olan yeni bir merkez kurmak değil, toplumun kendi sözünü söyleyebileceği alanları çoğaltmak.

Toplantıların yapıldığı fakat kararların başka yerlerde alındığı; eleştirinin güvensizlik, farklı düşüncenin sadakatsizlik sayıldığı ilişkilerle demokratik toplum kurulamaz. Öcalan’ın Manifestosunda öne çıkan toplumun kendi öz gücüyle örgütlenmesi düşüncesi de burada anlam kazanıyor.

Bölgedeki gelişmeler beklemeyecek

Türkiye’deki geçiş süreci yalnızca Türkiye’nin iç dengeleri içinde ilerlemiyor: Suriye’nin geleceği, SDG’nin yeni konumu, İran’a yönelik politikalar, Irak Kürdistanı’ndaki dengeler, İsrail’in bölgesel hesapları, ABD ve Avrupa’nın tutumu bu süreci doğrudan etkiliyor.

Bölgede hiçbir şey sabit değil. Bugünün ittifakları yarın değişebilir. Kürtlerin önüne yeni imkânlar çıkabileceği gibi yeni çatışma ve kullanılma riskleri de çıkabilir.

Bu nedenle Kürt hareketinin yeni yolunu herhangi bir bölgesel veya uluslararası gücün kalıcı desteğine bağlamaması gerekiyor. Asıl dayanak Kürt toplumunun örgütlü gücü, demokratik siyaset ve bölge halklarının ortak çıkarları olmalı.

Silahların bırakılmasıyla bir dönem kapanıyor. Ancak ortaya çıkacak alan kendiliğinden demokratikleşmeyecek. Bu alana devletin güvenlikçi anlayışı da talip, savaş döneminden kalan alışkanlıklar da… Kürt milliyetçileri, Öcalan ve PKK karşıtı çevreler, bölgesel güçler ve fırsat kollayan başka kesimler de kendi hesaplarını yapıyor.

Demokratik toplumun güçleri ise bu alanı toplumun iradesiyle kurmaya çalışacak. Barışın geleceğini, bu mücadelenin nasıl sonuçlanacağı belirleyecek.

Yazı dizisinin ikinci bölümünde Kürt sorununun bölgesel boyutuna; Türkiye, ABD, Avrupa Birliği, Rusya ve Çin’in politikalarına bakacağız. Çünkü içeride atılacak hiçbir adım Ortadoğu’daki büyük hesaplardan bütünüyle bağımsız değil.

Editörün Notu: Munzur Press’te yayımlanan köşe yazılarında dile getirilen görüş, değerlendirme ve ifadeler yazara aittir; Munzur Press’in editoryal görüşünü yansıtmaz.
Silahlı Mücadeleden Demokratik Topluma-1
0

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter