Muş’un Varto ilçesinde Amerikan menşeli Ignis H2 Energy şirketine verilen jeotermal ruhsatı, bölgeyi direniş hattına çevirdi. Mayıs 2026’da vurulması planlanan ilk sondaj öncesi Varto Ekoloji Platformu uyardı: “Aktif fay hattı üzerinde sondaj yapmak, doğaya ve insana karşı işlenmiş bir suçtur!”
MUŞ – Varto (Gimgim) ilçesinde, 16 köyü ve binlerce dönümlük mera alanını kapsayan Jeotermal Enerji Santrali (JES) projesine karşı tepkiler çığ gibi büyüyor. Muş Valiliği’nin Amerikan şirketi Ignis H2 Energy’ye verdiği arama ruhsatı, bölgenin temel geçim kaynağı olan hayvancılığı ve sismik güvenliğini doğrudan tehdit ediyor. Proje kapsamında ilk iş makinelerinin Mayıs 2026‘da sahaya inmesi beklenirken, bölge halkı “mera nöbeti” hazırlığında.
Turizm Vaadi mi, Ekolojik Talan mı?
Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) tarafından hazırlanan raporlarda bölge için “Termal Turizm ve Seracılık” projeksiyonları çizilse de, sahadaki gerçeklik farklı bir tablo sunuyor. Varto Ekoloji Platformu ve yerel halk, turizm vaatlerinin meraların enerji şirketlerine tahsis edilmesini maskelediğini savunuyor. Köylülerin ve muhtarların 4342 sayılı Mera Kanunu uyarınca yaptığı itirazlar ise valilik tarafından reddedildi.
Fay Hattı Üzerinde Tehlikeli Müdahale
Projenin en çok tartışılan yönlerinden biri de konumu. Varto, Türkiye’nin en aktif sismik bölgelerinden biri olan Karlıova-Varto deprem fay hattı üzerinde yer alıyor. Yer altına yapılacak yüksek basınçlı müdahalelerin ve sıvı enjeksiyonlarının, halihazırda gergin olan fay hatları üzerinde “tetiklenmiş sismisite” riski yaratmasından endişe ediliyor.
“ÇED Gerekli Değildir” ve Halkın Rızası
Projenin en büyük hukuki tartışma noktası, halkın katılımı sürecinin baypas edilmesi. Proje için verilen “ÇED Gerekli Değildir” kararı, köylülerin görüşlerini ve toplumsal rızayı hukuken devre dışı bırakmış durumda. Yerel platformlar, 4342 sayılı Mera Kanunu uyarınca yapılan itirazların Valilikçe reddedilmesini “hukuksuzluk” olarak nitelendiriyor.
İzmir Çiğli’de bir araya gelen Varto Dernekleri Federasyonu (VADEF) üyeleri de gurbetten seslenerek; “Halkın rızasının olmadığı hiçbir proje meşru değildir” mesajı veriyor:
“Amerikan Ignis H2 Energy gibi sermaye gruplarının kâr hırsı, Varto halkının yaşam alanlarından, meralarından ve suyundan değerli değildir. Biz burada sadece bir sondaj kuyusuna değil, halkın rızasını hiçe sayan bu talan düzenine karşı duruyoruz. Varto sahipsiz değildir, meralar halkındır!”
“Varto’nun Üstü Altından Değerlidir”
Direnişin merkez üssü olan Xwarik (Çallıdere) köyü ve çevre köylerde yaşayan halk için meralar sadece toprak parçası değil, bir kimlik meselesi. Evrensel Gazetesi’ne konuşan İçmeler Köyü Muhtarı Çayan Dursun, meselenin sosyolojik boyutuna şu sözlerle dikkat çekiyor:
“Bizim binlerce hayvanımız bu meralarda otluyor. Sondaj kuyuları ve şantiyeler bu alanları parçalarsa hayvancılık biter. Hayvancılık biterse Varto biter; bu proje insanımızı yerinden yurdundan edecek bir göç ettirme hamlesidir. Bizim için Varto’nun üstü, altındaki sıcak sudan değerlidir.”
Kritik Tarih: Mayıs 2026
Hukuki süreçte bir durdurma kararı çıkmaması halinde, Ignis Energy CEO’su Richard Calleri’nin planlamasına göre ilk sondaj makineleri Mayıs 2026‘da Varto topraklarına girecek. Varto halkı, meralarını ve geleceklerini korumak için topyekûn bir direnç hattı örmeye, sivil ve hukuki mücadeleyi büyütmeye kararlı.
Özetle: Varto’da devam eden süreç sadece bir enerji yatırımı değil; bölgenin su güvenliği, gıda egemenliği ve deprem güvenliği ile doğrudan ilişkilidir. Yaşam savunucuları uyardı: “Meralar halkındır, sermayeye teslim etmeyeceğiz!”
Analiz: Aktif Fay Hattında “Sismik Kumar”
Jeotermal enerji teoride düşük karbonlu bir alternatif olsa da, Varto’nun jeolojik yapısı bu projeyi yüksek riskli kılıyor. Bilimsel perspektiften temel riskler şunlardır:
- Tetiklenmiş Sismisite: Varto, Türkiye’nin en aktif sismik kuşaklarından Karlıova-Varto fay hattı üzerindedir. Yeraltına yüksek basınçlı sıvı enjeksiyonu, fay düzlemlerindeki gerilimi değiştirerek mikro-depremleri tetikleme potansiyeline sahiptir.
- Hidrojeokimyasal Toksisite: Derinden çıkarılan akışkanlar; Bor, Arsenik ve Lityum gibi ağır metaller içerir. Olası bir sızıntı veya re-enjeksiyon hatası, meraları betonlaştırarak bitki örtüsünü ve yeraltı sularını kalıcı olarak zehirler.
- Asit Yağmurları: Sondaj sırasında açığa çıkan Hidrojen Sülfür ($H_2S$) gazı, atmosferik nemle birleştiğinde sülfürik asit türevlerine dönüşerek meralardaki hassas endemik florayı ve arıcılık faaliyetlerini bitirebilir.
