5. Bölüm: Demokratik olmayan çözüm dayatmaları…
Ortadoğu’da, çözümü güçleştiren siyasi ve askeri güç karmaşası değildir. Egemen akıl, yani zihniyettir. İnsan davranışlarını sadece sosyal şartlar belirlemez; zihniyet de belirler. Nesnel şartlar ne kadar uygun olursa olsun, öznel şartlar yoksa sonuç almak güç olur.
Esad rejimi Şii nüfusunun çoğunluğunu oluşturan Alevilere dayanmıştır. Aslında “Şii rejimi” demek de yanlış olmayacaktır. Ancak HTŞ ile rejim, ağırlıkla Sünnilere dayanmıştır. Alevilerin hedef alınışı da bu rol değişimiyle ilgilidir. Demokratik bir Suriye’nin yaratılmaması durumunda mezhep ve inanç çatışmaları kaçınılmaz olacaktır. “Yeni Suriye” fazlasıyla bu potansiyele sahiptir.
Küresel güç tekeli kırılmış değildir.
İsrail’in Ortadoğu ve özellikle Suriye’deki varlığının tek bir amacı olabilir. O da, nesnel ve öznel bakımdan küresel güç tekelini onarmaktır. İsrail, ABD açısından sadece koruyucu değil aynı zamanda onarıcı bir güçtür. İran vb. yapıların varlığı, İsrail’i daha dinamik (stratejik) alanlara çekmiştir.
Burada bir parantez de “Suriye’de İsrail-Kürt ilişkileri”ne açmak yerinde olur: Mevcut Kürt-İsrail ilişkileri pratik olarak nötrdür. Taraflar açısından görece “kabul edilebilir”dir. Bunun da iki nedeni vardır. Birincisi, tarafların, bir diğerini zorlamayan önceliğe sahip oluşudur. İkincisi, bu önceliklerin yakın zaman açısından “çatışma riski” taşımıyor olmasıdır. Ancak bu husus İsrail’in bir “dış güç” olduğu ve özellikle orta-uzun vadede “özgür Suriye” arayışını tehdit ettiği gerçeğini değiştirmez.
Ortadoğu’nun değişim dinamiği yoktur.
Dikkat çekici olan şudur. Ortadoğu da aktüel (dinamik) inançların, ideolojilerin, hatta politik güçlerin değişim karakteri yoktur. Ya da oldukça zayıftır. Yeni dünya yolculuğunda Kürtler yalnız gibidir. Temel sıkışma da, demokratik niteliğini kaybetmiş Ortadoğu gelenekselliğiye Kürtlerde (kısmen) temsilini bulan “değişim dinamiği” arasındaki sıkışmadır. Tabloya “işleyen merkez” kaotiği de eklenince bu dinamikler ya tasfiye ya da entegre olma seçeneğiyle karşı karşıyadır. Kısa ve orta vadede bu dinamiği yaratabilecek gibi de değildir. Bu da mevcut güçleri “entegre çözüm”lere itmektedir.
Mevcut tablo halkların, ulus devlet ya da islamcı- cihatist dayatmalarla karşı karşıya olduğunu gösterir. Siyasal islam bir adım öne çıkmış gibidir. Böyle de olsa süreç ve güçlerin izleyeceği yol, bugün de küresel güç merkezlerinin kontrolünde gibidir. Nesnel şartlar uygun olsa da, öznel şartların zayıf oluşu küresel güç tekelinin kırılmasını zorlaştırmıştır.
Zihniyet değişir mi?
Başa dönersek: Zihniyet değişir mi? Değişebilir. Ancak çok da kolay olacak gibi değildir. Değişim, dinamiklerin nasıl bir dünya, Ortadoğu ve Suriye istedikleriyle alakalıdır. Ağırlıkla da sosyal kültürle ilgilidir. Esad rejiminin yıkılışı değişim yolunu açmıştır. Ancak geleneksel değerlerin (inanç, düşünüş, yaşayış, otoriter ve totaliter yapılar vs.) varlığı değişimi ağırlaştıran unsurlardır.
Bu bağlamda son cümlemiz şu olabilir: Bir çözüm gelişecektir. Ancak bu “zorunlu çözüm” olacaktır. Ağırlıkla küresel izler taşıyan bir değişim olacaktır. Halkların özgür çözümü olmayacaktır.
Devam edecek…
