KİŞİYAYİNA SAAN AĞAY
Saan Ağa ebe des u dı (12) havalana feteliyêne. Kişiyayine ra rozê raver, alvozê xoyê ke lewe de, inanra Lazê Khêkoyê Boji İbrayim, Saan Ağay anzeno kınar, vano: “Saan Ağa, no dı-hirê rociyo ni Xıdi hurdeminan fek kerdo tê! No hal qe xosê mıro nêsono. Ni nêbo toranê. Ez ninan ra zaf şık kenu.” Saan nayê sero cêreno İbrayimi, vano: “Ero, caru dısmeno khan beno dost. Tı hên kena bıraye mı be mına kiştene dê! Ez senê mordemo goniwerun ke, bırayê xorani?” (İbrayim, Laçinızo)
Na qesa ser, Lazê Khêkoyê Boji; İbrayim, Memê Hure (Balkızo), Usenê Mamçi (Bextiyarızo) Leê saan ra bırine ra. Sonê resenê Hesen Ağay. ( Hesen Ağa, lazê dedê Saan Ağayo)
Saan Ağa, mayê ra bırayê Xıdi, morabayê xo Xıdi ra (Xıdi hurdeminay) piya manenê. Saan vano: “Low, sıma bıpiyê, ez tayê hewna şeri. Zaf hewne m’ esto.” Vanê: “Tı zanna, ma pinnım!” Saan sakoyê xo san’no bercinê xo, qayısê tıfangi piseno destê xoro hen hewna sono. Laze Lılê Verroci (mayê ra bıra), cêreno morabay (Lazê Lılê Pırçoy), vano: “Low, bê panim!” Moraba, vano: ”Ez neşkinu pani! Deste m’ nêcênê! Ağayê mıno, ez se pani!” Laze lılê Verroci, vano: “Qe meterse, lula kenim gos, piya tetık ancênim. Veng pıro nêgın’no. Xo dest de sono.” Keno raji, piya lula kenê gos, tey ancenê. Terqayis de, Saan tilla beno, hentê qesa “Vazdê loy, nay mara!..” vano.
Hurdeminay piya san’nê cı sonê dewa Saan Ağay. Venga dedê Saan Ağay danê, vanê: “Ağa, Saan Ağa zaf nêweso, venga to dano.” Dedê Saani kono ninun ver, sono. Wexto ke gın’no yoqusa ke Saan kişiyo, a yoqus; peyra nanê pa. Hên sereserki sono herd ra. Cêreno ra, vano: “Ero, sıma kherıka lazê kutiki kerdêne. Mı hentê cırê va… Low ni Xıdun hurdeminu bıkişe, tı ke nine nêkisena, ni to kisenê. Gos mı nêna!” Vanê: “Ağa, ma zê vatena to kerd. Kerd kherıke, hên tey ant.”
Ancia, hurdeminay piya serê Saani kenê cıra benê Xozat. Alaye de danê yüzbaşi. Heqıbê pırr perun cênê cêrenê ya (ra).
HEFÊ SAAN AĞAY ÇITON CÊRİYA?
Çırriya Saan Ağay ke sona gosê Hesen Ağay (Hesen Ağa, İbrayimi inanra raver, Saan Ağay ra bırino ra) Hesen Ağa, Laze Khêkoyê Boji İbrayim, Memê Hure, Xosan de benê. Herbi künê raye sonê raa Xıdun bıbırnê. Vexto ke ni natra sonê, Xıdi hurdeminay, Mezra Sure ro yenê.
Hesen Ağa, İbrayim rê vano: “Tı ten’na herbiya bıra, gamê raver so kertê Mezra Sure. Nêbo acara şerê?!” İbrayim, sono vecino şüye. Qayıt keno ke nayê dotra yenê. Sapqa xo vezeno saneno ra, xebere dano Hesen Ağay. Hesen Ağa ebe alvozanê xowa yeno reseno cı. Derê Mezra Sure nia semser yeno wertê dewe. Ni künê zerê deri. Yi corde yenê. İbrayim vano: “Panim!” Hesen Ağa, vano: “Nê bıra, soyê mı bêbextiye ra kes nêkişto! Fındê xebere danim’ cı hên nanim’ pa…”
Hesen Ağa ke veng fino’ra xo, hên sas benê, benê usık man’nê! Hireminay piya nanê pa. Yenê ser. Lazê Lılê Verroci (bıra) qor şikiyo. Lazê Pırçoy fena dırbetıno. Nafa cıra pers kenê: “Low! To xora bırayê xo kişt. Ma, dewanê Bextiyaran ra kami vake, sıma Saani bıkişerê?” Lazê Verroci, vano: “Qereğlan ra Usenê Sêdxani, İbrayimê Muzıri, Vervozan ra Welê Qundızi,… niya tayê namun dareno we.” Nafa cêrenê lazê Pırçoy, yira pers kenê: “Low Xıdo, no raşt vano ya zuri keno?” Xıd vano: “Ağayê m’ ez nıka mıron. Çayê zurun bıkeri. Niy mırê va: Bê Saani bıkişi m’. Eke tı mıde nêna, morekerdê maa xo bi, to kison. Ez tersu, mı tey na pa! Keşi marê thabayê nêvat! Keşi desisê nêsanıt ma, ma qurdi nêkerdim’.”
Hesen Ağa vano: “Low pereyê ke sıma gureti kuyê ero?” Perun cêno, ebe herbiyê tıfangi than dano fekê Lazê Lılê Verroci. Vake, çımi yenê rü. Nano pa kiseno. Cêreno Lazê Pırçoy, vano: “Low lazê m’. Eke dırbêtia to xori nêbiyêne, mı to verdêne ra, tı şerê.” Xıd vano: “Ağaye m’, eke tı hên vana, dı qersunu daha mırane, mı can ra bıke, lıngê rew mı rareyne!” Dı tenan acade nanê yira, vêrenê ra sonê.
________________________________
Qalkerdoğ: Ali Rızayê Xıdê Cengi (piyê Hıdır Ereni)
Çıme: Hıdır Eren
Ca: Zêranıge / Pulur.
DERHEQA SAHAN AĞAY DE QESEYKERDENA NURİ HALİS
Namê danoği: Nuri, Lazê İbrayim Ağay. Nıfuse de namê xo Nuri Halis, serre 1933 Pakira de amo riye dina.
Tarixê Qeydi: 20.08.2013
Ca: Pakira
Mobetkar: Cemal Taş
Transkript/Redakte: İmdat Yıldız
Not: Na qeyd eve phoştdariya DKG (Dersim Tarih ve Kültür Merkezi) amo meydan.
C.T.: Saan Ağay sıcilê xo çık biyo ke? Saan Ağay se kerdbi ke, yanê?
N.H.: Şahin Ağa, işte devlete qarşı durdu ya.
C.T.: Çı vınet, (araze nêbi) çayê vınet Saan Ağa?
N.H.: Eee. Şahin Ağa, devlete qarşı durdu, asker vurdu, asker qırdı, babasıyla beraber hatta, tabi.
Öyle bir sicili vardı, sonra, sana söyleyeyim Şahin Ağa, o Abdulah Hüseyin Alpdoğan, na Sultan Seyid de mando (mavên) eee o, Şahin Ağanın qardeşi Xıdır, ‘Xıdırê Lıli’ vanê, onlar ikisi Elazığ’da beraber oqumuşlardı. Şahin Ağayla beraber babası oxutmuştu işte o ara (araze nêbi). Liseyi bitirmişlerdi ikiside.
C.T.: Xıdırê Lıli, tu va çıkê Saan Ağayo?
N.H.: Bırayê xoyo ha! Övey, anneden qardeşler ha!
C.T.: Maye ra bıray. Xıdırê Lili!
N.H.: Tabi. Xıdırê Lil maye ra bırayê ha. Maye ra bırayê. O da en son gelmiş gitmişler, bu Abdulah Paşa da yanına, onlar (araze nêbi) Xıdıri, iki Xıdır, ikisi ismi de Xıdır, bunlar gelmişler gitmişler… Şahin Ağa bunlara (araze nêbi) mektup vermiş. Eee götürün eğer Paşa söz-namus verirse ben gelip teslim olam. İyi dinle!
Bax herkesin yaptığına. Qardeş qardeşine yapmaz, qardeş qardeşine… Getirmişler mektubu vermemişler, Paşaya vermemişler. Bax! Paşa da bir mektup yazmış demiş bu mektubu götürün Şahin Ağaya verin gelsin teslim olsun. O mektubu da götürmüşler Şahin Ağaya vermemişler. Anlamış kênay? Hı. Nedir- ne değil, eee ondan sonra teslim olmayınca ne yap, ne olabilir? vurulur! Demiş ’Vurun!’ Rüşvet-müşvet vermiş bunlara, gelmiş gitmiş, annem anlatıyordu… Ondan sonra çadırı
orte na bırri de ‘Komê Yi’ vanime uca de bi o Paşa Abdullah. Buraya iki sefer gelmiş gitmişler, köye hiç uğramadan, Dere vanime, a verê bırri de (araze nêbi) vêrênê ra sonê. Dava böyle oldu. Şahin Ağanın vurulması, böyle askeriyeye qarşi, bax tersi olsaydı eğer o mektuplar birbirine qavuşmuş olsaydı, Şahin Ağaya bir şey olmazdı. Yanê bir şey yapmazlardı. Anlamış kênay? Hııı.
