Üçüncü Bölüm
Hür insan an’da yaşar. An’da yaşamak ile An’ı yaşamak ayrı şeylerdir. Anı yaşamak spontane, An’da yaşamak ise bilinçli bir eylemdir. Hür insanlar için “ölmek eylemi”, karanlığın tuzağına düşmemektir.
Yaşam anlayışını “canlı kalma” uğraşına oturtanlar ölüme yenilir. Ancak yaşarken yaşatmayı amaç edinenler ölümle yüzleşir. Sanılanın aksine ölümün üzerine gitmez, onunla koyun koyuna yatar. Aynı biçimde ölüm tehdidini, ölüm korkusunu yorucu ve karmaşık “ölüm tünelinde” yarattığı yaşamla aşar. Böylece “imkansız”ı başarır. Ölüm anında, “Yaşasın ölüm” ya da “yaşatır ölüm” gibi dışavurumların ardındaki hakikatte budur. Bu hakikat, ölümün nihai yok oluşuna, ve hayatın sonsuz var oluşuna tanıklık eder.
Ancak bunu herkes göremez ve anlayamaz. Kendi varlığında gerçek “ben”i yaratan ve aynı “ben”le toplumsal çoğula dönüşen hür insanın eylemidir bu. Ve sadece “hür olanlar” görebilir. Hür insan, ölümün ne olduğunu bilen ve kendini ölüme ya da ölüm korkusuna karşı özgürleştiren insandır.
Ölümü tanımlayanlar ile deneyimleyenler arasındaki fark.
Tam da burada ölümü tanımlayanlar ile deneyimleyenler arasındaki fark ortaya çıkar. Ölümü tanımlayanlar “teorik eşik”te durur. Onlar için ölüm sadece fiziksel bir durum; olay ya da olgudur. Genellikle gözlemlere dayanır. Deneyimleyenler ise, bizzat ölümü yaşar. Ölüm sadece bir olay-olgu değil, aynı zamanda yaşanılarak öğrenilen bir şeydir. Tanımlayanlar genellikle bu “eşik”ten içeri girmez. Doğru yorum da deneyimlenmiş olandan çıkar.
Deneyimleyenler aynı zamanda ölümü pratik olarak da yorumlar. Yani ölüme fiziksel anlamının dışında yeni anlamlar yükler. Örneğin “ölüm orucu” hem bir deneyim hem de bir yorumlama biçimidir. Ölümü sığınılacak yer olarak gören ile eylemleştiren arasındaki derin fark da burada yatar. Yaşama yenik düşenler ölüme sığınır. Ölüm arzular. “Ölsem de kurtulsam” der. Ölümü arzulanır kılan cesaret değil, yenilmişliktir.
Ölümle hesaplaşan aklın dayanağı…
Hür insanlar ölümü “sığınılacak yer” değil yeni yaşamı başlatacak yer olarak görür. Kaçma sakınma yerine yüzleşir. Tarih ölümle yüzleşen hür insanlarla doludur. Tarihi hür insanlar yapar. Yarın’ı Bugün’de yaratma ve kazanma istenci ölümü deneyimleyerek yorumlayanları An’a odaklar. Çünkü onlar için yarın, bugündür. Tüm bir tarih An’da gizlidir. Başka zamanlar hayatlar, dünyalar evrenler yoktur. Her şey “şimdi”dir.
Bu aynı zamanda tarihsel bir sorumluluktur. Bu sorumluluk ölüm korkusunu çözer. Böylece hür insan An’da yaşayan, An’ı özgürleştiren birey olarak öne çıkar. Yarın karanlıktır çünkü. Bilinmeyendir. Şüphelidir. Dolaysıyla yarını, tüm bir geleceği an’da yaratma ve kazanma istenci ölümle hesaplaşan aklın dayanağıdır. Bu istenç olmadı mı ölüm ne deneyimlenebilir ne de yorumlanabilir.
İnsan kendinden ve kendi küçük dünyasından vazgeçerek daha büyük bir değerin/hakikatin parçası haline geldikçe acılara dayanabilir. Daha da önemlisi ölümü dönüştürebilir.
Sonuç yerine:
Asıl olan ahiret değil, hayattır. Anlam yarında değil, bugündedir. An’da kalanlar ve an’a anlam biçenler ölümü korkunç ve ürkütücü olmaktan çıkarabilir. Fiziksel ölümün bir tek anlamı olabilir: Onda saklı olan yaşamı ortaya çıkarmak! Hür insanlar edimiyle ölümde saklı hayatı görünür kılar. Daha da önemlisi ölüm hakkında doğru çıkarsamalar yapmamızı sağlar: Bir, ölüm deneyimlenebilen bir şeydir. İki, ölüm yorumlanabilen bir şeydir. Üç, ölüm dönüştürülebilen bir şeydir…
