“İnsanoğlunun kazanacağı en büyük zafer, korkuyu yenmesiyle elde edeceği zaferdir.”
İsmail Hakkı Tonguç
Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) 2026 yerleştirme sonuçları, 18 Ağustos 2026 tarihinde açıklandı.
Sınava giren 2 milyon 255 bin 76 kişiden 1 milyon 279 bin 439’u tercih yaptı; 908 bin 308 aday ise tercih yapmadı. Lisans ve ön lisans programlarına bu yıl toplam 631 bin 966 kişi yerleşti.
Sayılar Ne Söylüyor?
Türk Eğitim Derneği tarafından hazırlanan rapora göre 2026 YKS’ye başvuran, sınava giren ve yerleşen aday sayıları geçen yıla kıyasla azaldı. Sınava başvuranların sayısı 135 bin 22, yerleşenlerin sayısı ise 47 bin 444 kişi geriledi.
Yerleştirme puanı hesaplandığı hâlde tercih yapmayanların sayısı 2025’e göre 10 bin 443 kişi arttı. Başka bir ifadeyle, sınava giren her 10 adaydan 7’si üniversiteye yerleşme hedefine ulaşamadı.
Yerleştirme puanı hesaplanan 2 milyon 187 bin 747 adayın 1 milyon 456 bin 893’ü —yaklaşık üçte ikisi— herhangi bir yükseköğretim programına yerleşemedi.
Tercih yapan 1 milyon 279 bin 439 adayın yüzde 50,14’ü örgün yükseköğretim programlarına, yüzde 6,99’u ise açıköğretim programlarına yerleşti.
Kontenjanlar Azalıyor, Boşluklar Büyüyor
Devlet üniversitelerinin doluluk oranı yüzde 99,52’ye ulaşmasına rağmen toplam kontenjanlar, 2025’e göre devlet üniversitelerinde 23 bin 396; vakıf üniversitelerinde ise 13 bin 651 azaldı. Örgün eğitim için ayrılan toplam kontenjan, geçen yıla göre yüzde 5,05 geriledi.
Örgün yükseköğretim programlarında devlet üniversitelerinde 2 bin 292, vakıf üniversitelerinde ise 35 bin 706 kontenjan boş kaldı. Böylece 2026 yılında vakıf üniversitelerindeki neredeyse her beş kontenjandan biri doldurulamadı.
Bir yükseköğretim programına yerleşen her 10 adayın 7’sini sınava yeniden girenler oluşturdu.
Son Sınıf Öğrencileri Neden Tercih Yapmıyor?
Son sınıf düzeyindeki 766 bin 971 adaydan 350 bin 354’ü —yüzde 45,6’sı— tercih yaptı; yalnızca 122 bin 323’ü dört yıllık bir örgün lisans programına yerleşti.
Yerleştirme puanı hesaplanan son sınıf öğrencilerinin yarısından fazlası, yani 416 bin 617 kişi, tercih yapmadı. Örgün lisans programlarına yerleşenlerin oranı ise yüzde 15,95’te kaldı.
Anadolu lisesi, fen lisesi, yabancı dil ağırlıklı lise ve imam hatip lisesi mezunu adayların neredeyse her beşinden ikisi, puanı hesaplandığı hâlde tercihte bulunmadı.
Yükseköğretim programlarına yerleşenlerin büyük bölümünü fen lisesi, sosyal bilimler lisesi ve Anadolu lisesi mezunları oluşturdu. İmam hatip lisesi mezunlarının yüzde 48,63’ü, meslek lisesi mezunlarının ise yalnızca yüzde 15,49’u örgün lisans programlarına yerleşti.
Bu Verileri Nasıl Yorumlamalıyız?
Diğer pek çok alanda olduğu gibi eğitim sistemimiz de sağlık sistemimizi taklit edercesine yoğun bakımda can çekişiyor. Bu hastalığı taşıyan virüs, ne yazık ki 1946 yılında Köy Enstitülerinin kapanma sürecine girmesiyle bünyeye girdi. Çözüm, bu virüsü taşıyan etkenleri bir an önce ortadan kaldırmaktır.
2026 YKS verileri, eğitimin sınıfsal krizini açıkça gösteriyor. Milyonlarca genç hiçbir programa yerleşemezken kontenjanlar azalıyor; vakıf üniversitelerindeki her beş kontenjandan biri boş kalıyor. Yerleşen her 10 kişiden 7’sini ise daha önce mezun olmuş adaylar oluşturuyor.
Köy Enstitülerinin 1946’da kapanma sürecine sokulup 1954’te kapısına resmen kilit vurulmasıyla eğitim köyden koptu; dershaneye ve paraya bağımlı hâle geldi.
Bugün yerleşenlerin çoğunu fen, Anadolu ve sosyal bilimler lisesi mezunları, yani ağırlıklı olarak kentli orta sınıf oluşturuyor. İmam hatip ve meslek lisesi mezunlarının oranları ise geride kalıyor. Çünkü bu çocuklar çoğunlukla emekçi ailelerin, dershaneye para ayıramayanların çocuklarıdır.
416 bin son sınıf öğrencisinin tercih yapmaması bir isyandır: “Bu sistem bana bir gelecek vaat etmiyor,” demektir.
Panzehir: Kamusal ve Emeğe Dayalı Eğitim
Çözüm bellidir: Kontenjanları artırmak, parasız eğitimi güçlendirmek, meslek liselerini üretimle buluşturmak ve köyü yeniden ayağa kaldırmak.
Virüsün adı piyasadır. Panzehiri ise kamusal, eşitlikçi ve emeğe dayalı eğitimdir.
Sevgiler…
Dr. Mustafa Torun
*Çağdaş Eğitim ve Köy Enstitüleri Derneği (ÇEKED) Başkanı
