Eğer kaçırdıysanız yaşananların kısaca özetleyeyim: 24 Nisan 2024’te yayınlanan Açık Gazete programında Ermeni Soykırımı kavramının kullanılması üzerine RTÜK hemen devreye girerek “toplumu kin ve düşmanlığa tahrik” soruşturması başlatıyor. Mayıs ayının sonlarında da Açık Gazete için beş gün yayın durdurma ve para cezası kararı alıyor. Her ne kadar Açık Radyo para cezasını ödemeye başlasa da kendilerine ne zaman yayın durdurmaları gerektiği bildirilmediği için bunu yapmıyorlar. Ardından RTÜK yeni bir kararla yayın durdurmayı uygulamadığı için Açık Radyo’nun lisansını iptal kararı veriyor.
Burada en temel sorun 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un uygulanma biçimi. Türkiye’yi ve RTÜK’ün çalışma şeklini bilen herkes normalde ayrımcılığa karşı gibi görünen bu yasanın asla uygulanması gereken yerlerde uygulanmadığını, hatta çoğu zaman önlemeye çalıştığı şeyi teşvik edecek bir şekilde kullanıldığını çok iyi biliyor. Bu sefer bu yasa ile ülkemizdeki en önemli bağımsız medya kurumlarından birisi olan Açık Radyo’nun basın ve ifade özgürlüğünü ihlal etmeye çalışan RTÜK’ün bu hamlesi açık bir şekilde sorunun temel kaynağı.
RTÜK’ün Açık Radyo’nun lisansını iptal etme gerekçesinin arkasındaki süreç ise aynı zamanda kurumun nasıl sorunlu bir şekilde çalıştığını da bizlere gösteriyor. Açık Radyo’nun burada detaylı bir şekilde anlattığı üzere, RTÜK’ün tebligatları dijital olarak ilettiği sistemin sorunları yüzünden kimi tebligatlar erişilebilir durumda değil ve böyle önemli bir cezaya dair detayları basılı olarak gönderme gereği de duyulmamış. Üstüne, tebligatta belirtilen yayın durdurma süresi geçmesine ve sonrasında da kurumla iletişimde olmalarına rağmen bununla ilgili herhangi bir ihtar veya hatırlatma da söz konusu değil.
Durum böyle olunca ister istemez birçok insan ya RTÜK’ün kasıtlı olarak bu süreci takip etmediğini ve Açık Radyo’nun lisansını iptal etmek için bir bahane aradığını düşünecek ya da RTÜK’ün gerçekten işini doğru bir şekilde yapmaktan ve takip etmekten aciz bir kurum olduğu algısına kapılacak. Eğer RTÜK neden böyle bir hata yaptıklarını ve bu tür bir karmaşaya neden olduğunu açıklamazsa bu yaşananlar zaten kendilerine karşı hissedilen güvensizliğin katlanarak artmasına neden olacak.
Genel olarak söz konusu medyanın ve basının denetlenmesi olduğunda devletlerin burada mümkün olduğunca az söz sahibi olması gerektiğini ve yapılacak yasal düzenlemelerin medyayı kontrol etmek yerine onların özgür ve bağımsız bir şekilde çalışmalarına imkan veren alanların korunmasından ibaret olması gerektiğine inanıyorum. Çünkü bu olmadığı zaman RTÜK gibi mekanizmaların politik amaçlarla kullanılması veya yasaların medya üzerinde bir baskı aracı hâline gelmesi kaçınılmaz. Zaten hepimiz bunun örneklerini hem ülkemizde hem de dünyada sıkça görüyoruz.
Ancak Açık Radyo’nun başına gelenler bütün bunların neredeyse parodisi diyebileceğimiz bir durum. 30 yıldır “Kâinatın tüm seslerine, renklerine ve titreşimlerine Açık Radyo” sloganıyla yayın yapan, bir kez olsun ceza bile almamış olan ve Türkiye’de bağımsız yayıncılığın belki de en büyük ve başarılı isimlerinden birisi olan Açık Radyo’ya “toplumu kin ve düşmanlığa tahrik ediyorsunuz” diyerek ceza vermek, sonrasında da bir anda lisansını iptal etmeye karar vermek nereden bakarsanız bakın savunulacak yanı olmayan bir durum.
Açık Radyo açık kalmalı ve bu lisans iptali kararı bir an önce geri çevrilmeli, burada tartışılacak bir şey yok. Ama dünyada yetki alanı ve gücü anlamına örneği çok az olan ve ülkemizde medyaya faydası çoğu zaman tartışmalı olan RTÜK’ün sahip olduğu yetkiler ve varolma biçiminden tutalım da ülkemizde medyaya dair yasaların ve denetleyici kurumların asıl aktörler dahil edilmeden ve onlara çoğu zaman söz hakkı tanınmadan uygulanıyor olmasına kadar birçok sorunu daha ciddi bir şekilde masaya yatırmamızın ve bunun değişmesi için daha ciddi çabaların ortaya konmasının zamanı çoktan geldi.
Yazı: Ahmet Alphan Sabancı
