Yazar: Fatma Öztürk
Türkiye’nin güneydoğusundaki Van ilinin kırsal kesiminde, küçük bir avlu etrafına inşa edilmiş bir evde üç nesil birlikte yaşıyor: dede ve nine Mustafa ve Emine Harun, oğulları Ali ve gelinleri Şennur ve son olarak da torunları.
Bu yaşam biçimi evde yıllarca sorgulanmadan devam etti. Büyükler karar verirdi ve genç aile üyeleri bunlara uyardı. Kalabalık ev bir yük değil, bir güvenlik ağıydı.
Bugün evde yeni bir soru fısıltılarla konuşuluyor: Evden taşınmak mümkün mü?
Bu durum sadece Harun ailesiyle sınırlı değil. Türkiye genelindeki geleneksel topluluklarda da bu sorular soruluyor; bu da nesillerdir süregelen aile yapılarının çözülmeye başladığının bir işareti.
Terapist Ferhat Men, bu aile içi gerilimin kökeninde farklı kuşakların ihtiyaçlarının yattığına işaret ediyor. 1960’ların ortaları ile 1980’lerin başları arasında doğan X kuşağı, topluluk yaşamı etrafında şekillenen daha kolektif bir kültürde büyüdü. Şimdi genç yetişkinler olan Z kuşağı ise bireyciliği ve kişisel alanı önceliklendiren bir dünyaya doğdu, diyor ve ekliyor: Bu iki yaklaşım ev içinde çatışıyor.
1990 yılında Van’ın Bahçesaray semtinde yaşayan büyük bir ailenin fotoğrafı.
Kaynak: Instagram kullanıcısı @mikslife
Sosyal hizmet uzmanı Rengin Uçkan, bu değişimin yalnızca bireysel tercihlerle açıklanamayacağını, ekonomik ve sosyal koşullar tarafından hızlandırıldığını düşünüyor. Yükselen eğitim seviyeleri ve üniversite mezunu gençlerin sayısındaki artışın yanı sıra kentleşmenin de aile dinamiklerini değiştirdiğini söylüyor.
Uçkan, “Geçmişte insanlar hayatta kalmaya odaklanmıştı. Bugün ise nasıl bir hayat yaşamak istediklerini düşünüyorlar” diyor.
Tutumlardaki Değişimler
“Bizim zamanımızda kimse kendi başına yaşamazdı,” diyor dede Mustafa çocukluğunu hatırlarken.
“Bizim zamanımızda dede, nine, amca, teyze hep birlikteydi. Ayrı evlerde yaşasalar bile, ortak bir avluyu paylaşırlardı. Kimse ‘Ben buradan taşınacağım’ demezdi.”
Geçmişte hayat daha zordu, diyor, ama daha düzenliydi.
1990 yılında Van’ın Bahçesaray semtinde yaşayan büyük bir ailenin fotoğrafı.
Kaynak: Instagram kullanıcısı @mikslife
Büyükanne Emine çocukluğundan beri kalabalık bir ailede yaşadı. Küçük yaşlardan itibaren ev işlerinde sorumluluk aldı, ancak ev işlerine pek karışmadı. Evlendikten sonra bile bu durum değişmedi.
Bugünlerde geliniyle olan ilişkisi konusunda çelişkili duygular yaşıyor.
“Gelinime ne konuda ihtiyacı olursa olsun destekleyeceğim,” diyor, ancak genç neslin daha fazla bireysel özgürlük arzusundan emin değil.
Bölünmüş bir ev
Harunların evinde dört yatak odası var; biri büyükanne ve büyükbaba için, diğeri Ali ve Şennur için. Dört çocuk aynı odayı paylaşıyor ve bu durum, üniversitede okuyan torun Serkan için giderek daha zorlayıcı hale geldi.
Serkan kendini yetişkin olarak görüyor ve kız kardeşleriyle aynı odada uyumaktan hoşlanmıyor. Evden taşınmak istediğini en çok dile getiren de o.
Evde ayrıca, sadece misafirler için ayrılmış bir aile odası ve bir oturma odası da bulunmaktadır. Harun ailesi zamanlarının çoğunu odalarında geçirir. Balkon, özellikle çocuklar için nefes alıp dinlenmek için bir kaçış noktası sağlar.
Gelin Şennur, ev işlerinin büyük çoğunluğunu üstleniyor. Erken kalkıyor, evi havalandırıyor ve kahvaltı sofrasını hazırlıyor. Kahvaltıdan sonra temizliğe başlıyor, ardından öğle ve akşam yemeklerini temizliyor.
1990 yılında Van’ın Bahçesaray semtinde yaşayan büyük bir ailenin fotoğrafı.
Kaynak: Instagram kullanıcısı @mikslife
Şennur, yemek yaptıktan sonra el işleriyle, nakış ve dikişle uğraşmaya vakit buluyor. Misafirleri olduğunda onları ağırlamaktan sorumlu oluyor. Gerektiğinde markete gidip alışveriş yapıyor ve günü bu görevler arasında geçiyor.
Şennur gençken kendi evinde yaşama konusunda büyük bir arzu duyuyordu. Kendi alanına ve özgürce hareket edebileceği bir hayata sahip olmayı hayal ediyordu.
Ancak kendi çocuklarının yalnız yaşamaları ihtimalinden endişe duyuyor. Çocukların ancak evlendikten sonra evden ayrılmaları gerektiğini düşünüyor. Bunun dışındaki her şey hem maddi hem de sosyal açıdan riskli.
Sıkı çalışma
Şennur’un kocası Ali, ailenin geçimini sağlayan kişidir. Dükkanını sabah erken açar ve gece geç saatlere kadar çalışır. Serkan’ın taşınma isteğine şiddetle karşı çıkmaz, ancak bunun ekonomik olarak da mümkün olmadığını düşünür.
Ali, “Onun evden ayrılma isteğini anlıyorum,” diyor. “Ama bu günlerde bir evi geçindirmek kolay değil. Kira, faturalar, hayat masrafları, her şey çok pahalı.”
Ali, oğlunu anlamaya çalışıyor ama yıllardır omuzlarında taşıdığı yükü unutamıyor.
Üniversite öğrencisi olan Serkan ve kız kardeşi Sueda, hayatlarının akranlarına kıyasla kısıtlı olduğunu düşünüyorlar. Sueda ailesinin bu kadar katı olmamasını dilerken, Serkan daha cesurca konuşuyor.
“Evden taşınmak istiyorum,” diyor. “Ailem bunun kötü bir şey olduğunu düşünüyor ama ben öyle düşünmüyorum. Birlikte yaşamak ve birbirine saygı duymak aynı şey değil.”
Henüz ortaokulda okuyan küçük kardeşleri Suat daha sessizdir ve kalabalıktan uzak durmayı tercih eder. En küçükleri Sude ise büyükanne ve büyükbabasının tüm ilgisini çektiği için ailenin en ayrıcalıklı üyesidir. Henüz durumunu sorgulayacak yaşta değildir.
Aile değerleri
Van’daki bu kırsal evin dinamikleri, ailelerin toplu yaşamın güvenliği ile kişisel alan ihtiyaçları arasında bir denge kurmaya çalıştığı, Türkiye genelinde süregelen bir geçiş sürecinin küçük bir yansımasıdır.
Büyük anne ve büyük baba Mustafa ve Emine için bu ev hala “yuva”. Çocuklar içinse belki de yolculukları üzerindeki bir durak.
1990 yılında Van’ın Bahçesaray semtinde yaşayan büyük bir ailenin fotoğrafı.
Kaynak: Instagram kullanıcısı @mikslife
Bu, geniş aile yapısının sonu anlamına gelmiyor. Ama değişiyor.
Terapist Tuğana Akyürek, bu değişimin daha derin bir kuşaklararası yeniden yapılanmaya işaret ettiğini kabul ediyor. Geçmiş nesiller aidiyet duygusunda teselli bulurken, gençler bireyselliğe ve sınırlara daha çok değer veriyor.
Ona göre önemli olan, her neslin diğerinin farklı ihtiyaçlarını tanımasıdır.
Akyürek, “Sağlıklı bir toplumsal yapı, nesillerin birbirini yargılaması üzerine değil, birbirini anlamaya çalışması üzerine kuruludur” diyor.
“Bu haber insideturkey.org’dan birebir alınmıştır”
