Kaysı bahçelerinin ortasında planlanan çimento fabrikası, “yatırım” değil; Malatya’nın sağlığını, tarımını ve geleceğini gözden çıkarmaktır. Yazıhan’da ısrar edilen bu proje, bir fabrikanın bin hastalığa bedel olabileceğini gösteriyor. Sessizlik sürerse, kaybeden yalnızca bu bölge değil, hepimiz olacağız.
Bu yazıya kaysıyla başladım. Çünkü kaysı, bu coğrafyada yalnızca bir tarım ürünü değildir. Malatya’nın alın teridir, geçim kaynağıdır, belleğidir.
Bu yıl yaşanan don felaketi üreticiyi zaten ağır yaraladı. Şimdi ise yeni bir mağduriyet kapıda. Üstelik mesele artık yalnızca tarımla sınırlı değil.
Sağlık bu kadar ucuz olmamalı. Birilerinin para kazanması uğruna, bir bölgenin insanlarını sağlıksız bir yaşama mahkûm etmek kabul edilemez. Depremin üzerinden bin güne yakın zaman geçti. Hâlâ çözülmeyen, onarılmayı bekleyen sayısız sorun varken şimdi bir çevre felaketi daha dayatılıyor.

Çimento Fabrikası ve Tarım Alanları
Kısaca söyleyelim: Çimento fabrikası.
Malatya’nın Yazıhan ilçesinde yapılması planlanan çimento fabrikası, kaysının yoğun olarak yetiştiği geniş tarım arazilerinin ortasında düşünülüyor. Bu tercih, bir bölge halkının sağlığının ve geleceğinin “yatırım” adı altında gözden çıkarılması anlamına geliyor.
Üstelik Türkiye, hâlihazırda binlerce ton çimento ihraç eden bir ülke. Peki gerçekten yeni bir çimento fabrikasına ihtiyaç var mı? Yoksa yeni bir “zehir kaynağı” mı yaratılıyor?
Çimento fabrikalarının bacalarından çıkan tozun tarımı ve hayvancılığı nasıl etkilediği bilinen bir gerçek. İnce partiküller bitkilerin yapraklarına çöker, fotosentezi engeller, verimi düşürür. Aynı tozlar hayvanların ve insanların solunum yollarını etkiler. Astım ve KOAH gibi hastalıkları tetikler. Bütün bunlar hiç mi düşünülmedi? Yoksa yine “yaptık oldu” mu denilecek?
Buradan açıkça sormak gerekiyor: Sivil toplum örgütleri neredesiniz? Siyasi partiler neredesiniz? Bir bölge göz göre göre zehirlenirken sessiz kalmak, bu yükün altına girmek değil midir?

Çevre, Sağlık ve Sessizlik
Çimento üretimi, yüksek enerji tüketimi ve yoğun kimyasal süreçler nedeniyle ciddi bir hava kirliliği kaynağıdır. Toz emisyonları tarımsal üretimi düşürür, hayvan sağlığını olumsuz etkiler. Karbondioksit salımı iklim krizini hızlandırır. Azot oksitler ve kükürt dioksit asit yağmurlarına yol açar. Cıva ve kadmiyum gibi ağır metallerin çevreye yayılma riski ise halk sağlığı açısından açık bir tehdittir.
Sorun yalnızca hava kirliliğiyle sınırlı değil. Gürültü ve titreşim yaşam kalitesini düşürür. Ocak işletmeleri geniş alanları tahrip eder, ekolojik dengeyi bozar, su kaynaklarını etkiler. Dünya Sağlık Örgütü, hava kirliliğinin akciğer kanserine yol açtığını ve mesane kanseri riskini artırdığını açıkça ortaya koyuyor.
Çimentonun ana bileşeni olan klinker; silisyum, kalsiyum, alüminyum ve demir oksit içeren hammaddelerin yüksek ısıda pişirilmesiyle elde edilir. Bu süreç doğası gereği kirleticidir. Sonuç nettir: Çimento sanayi hem yerel hem küresel ölçekte çevreyi ve insan sağlığını olumsuz etkiler.
Dahası var. ABD ve Avrupa Birliği ülkelerinde çevre ve sağlık kaygıları nedeniyle kapatılan ya da sınırlandırılan çimento tesislerinin, Türkiye gibi ülkelere kaydırıldığı biliniyor. Yani başkalarının istemediği yük, bizim coğrafyamıza taşınıyor.
Bu tablo karşısında sessizlik kabul edilemez. Bu yalnızca yerel bir çevre itirazı değildir. Bu, sağlıklı yaşam hakkının, tarımsal üretimin ve şeffaf yönetimin savunusudur. Kaysıdan sağlığa, sağlıktan geleceğe uzanan bu zincir koparsa, kaybeden yalnızca Malatya olmaz. Kaybeden hepimiz oluruz.
