Çocuk İşçilerin Sayısı: Her Dört Çocuktan Biri Çalışıyor
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2024 verilerine göre, 15-17 yaş grubundaki çocukların iş gücüne katılım oranı %24,9’a yükseldi. Bu, yaklaşık her dört çocuktan birinin çalıştığını gösteriyor. TÜİK, 5-17 yaş arasında 720 bin çocuğun ekonomik faaliyetlerde yer aldığını belirtse de, DİSK Genel-İş raporuna göre gerçek rakam 2 milyona yaklaşıyor. Özellikle yaz aylarında mevsimlik tarım işçiliğiyle bu sayı 4 milyona kadar çıkabiliyor. Çocuk işçilerin %70,6’sını erkek çocuklar, %29,4’ünü ise kız çocuklar oluşturuyor. Kayıt dışı çalışan çocukların oranı ise %78 gibi çarpıcı bir seviyede.
İş Cinayetlerinde Hayatını Kaybeden Çocuklar
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi’nin (İSİG) raporlarına göre, 2013-2024 yılları arasında en az 742 çocuk işçi iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi. Yalnızca 2024’te 71 çocuk, 2025’in ilk 3,5 ayında ise 19 çocuk iş yerlerinde hayatını kaybetti. Bu ölümlerin %57’si tarım sektöründe, %19’u sanayi, %12’si hizmet ve %10’u inşaat sektöründe meydana geldi. Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) kapsamında çalışan çocukların ölümleri ise özellikle dikkat çekiyor. Son 1,5 yılda MESEM’lerde 12 çocuk iş cinayetine kurban gitti. Örneğin, 14 yaşındaki Arda Tonbul, İstanbul’da bir metal fabrikasında saç büküm makinesine kafasını kaptırarak, 14 yaşındaki Abdurrahman Özkul ise Niğde’de geri dönüşüm fabrikasında kolunu makineye sıkıştırarak hayatını kaybetti.
Okulu Terk Eden Çocuklar: Eğitimden Kopuş Hızlanıyor
Eğitim Reformu Girişimi’nin 2023-24 öğretim yılı raporuna göre, 612 bin 814 çocuk okulu bıraktı. Çocuk işçiliğinin artması, eğitimden kopuşu tetikliyor. TÜİK verilerine göre, çalışan çocukların %20,3’ü okula devam edemiyor. Özellikle MESEM programları, çocukların haftada yalnızca bir gün okula gitmesi ve kalan günlerde ağır işlerde çalışması nedeniyle eleştiriliyor. Eğitim-Sen Genel Başkanı Kemal Irmak, “MESEM’ler, 12 yıllık zorunlu eğitimi fiilen sekiz yıla düşürdü” diyor. Çocuk işçiliğin yoğun olduğu mevsimlik tarım ve sanayi sektörlerinde, çocukların eğitime erişimi neredeyse imkânsız hale geliyor.
Yatağa Aç Giren Çocuklar: Yoksulluk Çocukları Vuruyor
TEPAV’ın 2024 raporuna göre, 0-17 yaş arası çocuklarda yoksulluk oranı %42-43’e yükseldi. TÜİK’in 2023 verileri, çocukların %26,7’sinin ciddi maddi yoksunluk çektiğini, yani yeterli beslenme, giyim veya ısınma gibi temel ihtiyaçlara erişemediğini gösteriyor. Derin Yoksulluk Ağı Kurucusu Hacer Foggo, “Çocuklarda bodurluk ve kansızlık oranları artıyor. Okullarda ücretsiz yemek programlarının olmaması, yetersiz beslenmeyi ve çocuk işçiliğini körüklüyor” diyor. Yaklaşık 6 milyon çocuk, yatağa aç giriyor veya yetersiz beslenme nedeniyle sağlık sorunlarıyla karşı karşıya.
Uzmanlar Ne Diyor?
İSİG Koordinatörü Murat Çakır, çocuk işçiliğinin artmasının temel nedenini yoksulluk ve denetimsizlik olarak görüyor: “MESEM’ler, çocukları mesleki eğitim adı altında ucuz iş gücü olarak kullanıyor. Ağır işler, çocuklara yaptırılıyor ve bu cinayetlere yol açıyor.” Eğitim-İş Genel Başkanı Kadem Özbay ise, “Devlet, çocuk işçi bulma kurumuna dönüştü. MESEM’ler kaldırılmalı, çocuklar okullarda olmalı” çağrısında bulunuyor. Uzmanlar, çocuk işçiliğini önlemek için sosyal politikaların güçlendirilmesi, ücretsiz yemek ve burs programlarının yaygınlaştırılması gerektiğini vurguluyor.
23 Nisan’da Çocuklar İçin Ne Yapılmalı?
23 Nisan, çocukların haklarını hatırlamak ve korumak için bir fırsat. Ancak, Türkiye’de çocukların çalışmak zorunda kalmadığı, okula devam edebildiği ve sağlıklı bir şekilde büyüyebildiği bir gelecek için acil adımlar atılması gerekiyor. Çocuk işçiliğine karşı mücadele, yalnızca denetimlerle değil, yoksullukla mücadele, nitelikli eğitim ve sosyal desteklerle mümkün. Bayram coşkusu, çocukların yüzünü güldürecek somut politikalarla anlam kazanabilir.
Kaynaklar: TÜİK 2024, İSİG Meclisi Çocuk İş Cinayetleri Raporu, DİSK Genel-İş, TEPAV 2024, Eğitim Reformu Girişimi
