Hollanda’da aşırı sağın zaferinden sonra, burada gerçekten neler olup bittiğini anlamak ve tanımlamak için doğru kelimeleri arıyorum. Size Hollanda’da bir gazetecilik platformu olan De Correspondent‘in kurucusu Rob Wijnberg‘in analizini anlatmak istiyorum.
De Correspondent Hollanda’da klasik medya anlayışının tersine, dünyayı daha iyi anlamak için daha derinlemesine hikayeler yaratan yeni bir gazetecilik türüdür. Bazı muhabirler zamanımızın ana temaları hakkında yazıyorlar; iklim değişikliği, sağlık hizmetlerinin geleceği, göç ve modern direniş…
Eminim bu analiz çoğu insan için çok tanıdıktır ve bunun hatırlatılması önemli. Çünkü nostaljik milliyetçilik sadece sağ kesimde yoktur. Peki Hollanda’da bu secim sonuçları Rob Wijnberg’in analizi bize neyi gösteriyor?
PVV’nin zaferi gösteriyor ki, eğer ilerlemenin bir hikayesi yoksa, geçmiş bize nereye gittiğimizi söyler:
22 Kasım 2023’de, Hollanda yalancı bir geçmişe dönmeyi seçti.
Bu yalancı geçmiş, daha çok nostaljik milliyetçilik olarak bilinen küresel bir siyasi hareketin hikayesidir.
Yıllardır dünya çapında yükselişte olan bu nostaljik milliyetçilerin ortak noktası, ilerlemeyi zaman içinde geride kalmış bir şey olarak görmeleridir. İnsanların ve anavatanın sınırlarının hala önemli olduğu bir geçmiş. İnsanların ve anavatanın henüz iklim değişikliği veya deniz seviyesinin yükselmesi gibi sınır ötesi sorunlar, AB veya NATO gibi sınır ötesi kurumlar ve Müslümanlar, sığınmacılar veya mülteciler gibi sınırları geçen yabancı uyruklular tarafından tehdit edilmediği bir geçmiş.
Nostaljik milliyetçilere göre ilerleme, o geçmişe bir geri dönüştür: küreselleşmeden önceki geçmiş, yabancıların hala ‘uzaklarda’ yaşadığı, konut sıkıntısının henüz kitlesel göçün bir ‘ithal ürünü’ olmadığı ve ulusal sınırların hala sorunlarımızı uzak tuttuğu geçmiş.
Amerikalı filozof Noam Chomsky‘nin sözleriyle dünyanın hala ‘dipsiz bir kaynak ve sonsuz bir çöp kutusu’ olduğu bir zamana geri dönüyoruz. İklimin henüz bir kriz olmadığı ve nitrojenin henüz bir sorun olmadığı bir zaman. Nüfus hala yerliydi ve mahalle hala homojendi. Mangal yakmak hala eğlenceliydi ve çiftlik hayatı hala romantikti. Kendi ülkeleri hala bağımsızdı ve kendi kimliği hala gurur vericiydi.
Yalancı bir geçmiş! Hiçbir zaman gerçekten var olmadı ve dahası geri dönemez. Ancak patolojik bir yalancı için 74 milyon Amerikan oyu, Avrupa Birliği’nden çıkış için 17 milyon İngiliz oyu, aşırı sağcı bir iklim inkarcısı için 14 milyon Arjantin oyu oluşturan çekici bir geçmişi var. 22 Kasım 2023’den beri: Geert Wilders’in PVV’si için Hollanda parlamentosunda 37 sandalye yeterli.
Nostaljik milliyetçilik neden bu kadar güçlü bir şekilde yankılanıyor?
Bu nostaljik milliyetçi anlatının yankısı, en tanınmış yayıncılarının retorik yeteneğinden olduğu kadar, en önde gelen muhaliflerinin kronik eksikliklerinden de kaynaklanmaktadır.
Yıllardır, dünya çapında ilerici siyaset, göze çarpan bir hayal gücü eksikliğinden mustaripti. Hollanda dahil, Batı’nın her yerinde hem liberal hem de sosyal demokrat ilerici siyaset aynı sorunla karşı karşıyadır. Dünyayı temelden nasıl geliştirilebileceğini özetleyen ikna edici bir perspektife sahip değildir.
Daha adil paylaşım ve daha organik tarım modelleri arasında, daha az, daha az, daha az nakaratı sürekli duyulur. Geert Wilders‘in yıllardır hukukun üstünlüğünün sınırlarına tutunduğu türden ‘daha az’ değil. Zengin Batılı post modern tüketiciyi doğrudan karşı tarafın kampına ittiğiniz türden bir şey. Mangalda daha az et, uzak yerlerde daha az tatil, istediğinizi yapmak için daha az özgürlük…
Nostaljik milliyetçi, gelecekten korkan destekçilerini, Amerika’nın hala büyük olduğu ve Hollanda’nın hala ‘bizim’ olduğu efsanevi bolluk zamanlarına bir yolculuğa çıkarırken, ilerici çok sık ve çok yüksek sesle, ‘yap ya da öl’, ‘büyü’ ve ‘yok olmaya karşı isyan’ dolu bir gelecek hayal eder.
Acı, bilimsel gerçekliğe dayanabilecek hikâye- ama özlem duyulacak gelecek hakkında bir hikâye değil. Dün itibariyle, Frans Timmermans‘ın tüm kıymıklarını toplarsanız Hollanda’da 50’den az sandalye için iyi bir hikâye. Öte yandan, geçmişin Hollanda’sına dönersek – ‘Çiftçi Kadın Arıyor’ ve ‘O Zaman Mutluluk Hala Çok Yaygındı’ televizyon programları gibi- şimdi parlamentoda neredeyse doksan sandalyeye sahip.
VVD‘yi ve ‘hiçbir seçmeni dışlamıyorum’ diyerek Wilders‘in başbakan olma ihtimaline kapıyı ardına kadar açan ve böylece kendi popülist mezarını kazan Dilan Yeşilgöz‘ü suçlamak, günün siyasi meselelerinin saf bir yorumu olabilir. Ancak aynı zamanda, bu anlık analiz, altında daha temel sorunu gizliyor. Ve bu sorun, Hollanda’nın ilerici insanlarının inanmak isteyeceği bir hikayesi olmaması.
Bu açıdan bakıldığında, 22 Kasım 2023 seçim sonucu sadece sismik bir değişim değil, aynı zamanda dünya çapında yıllardır devam eden bir eğilimin devamıdır. Başlıklı bir trend: İlericinin adını borçlu olduğu kavram olan ilerlemenin artık bir hikayesi yoksa, geçmiş bize nereye gittiğimizi söyleyecektir.
Dün, Hollanda zamanda geriye doğru büyük bir adım attı. İlericilere, önlerinde ne gelecek gördüklerini söylemek ve insanların yaşamak istediği bir gelecek hayal etmek kalıyor.
Not: Bu yazı tamamen Rob Wijnberg’in analizinin anlaşılabilir Türkçeye tercümesidir.
Kıvılcım Özmen (1982) Belçika’da doğdu ve büyüdü. Aslen Dersimli. Son 12 yıldır Amsterdam metropol bölgesinde 155.000 nüfusu olan Zaanstad şehirinde yaşıyor. Geçmişte sözlü kadın tarihi çalışmaları yaptı ve Hollanda televizyonuna belgeseller için toplumsal sorunlar üzeri araştırmacı için çalıştı. Şu an Sosyal İşler ve İstihdam Bakanlığı’nda kıdemli danışman olarak çalışmaktadır. Hollanda Yeşil Sol partisinden Zaanstad şehrinde belediye meclis üyeliği ve grup başkanlığı yaptı.
