Orta Doğu Anadolu’nun kültürel ve müzikal hafızasını ele alan önemli bir akademik çalışma, İstanbul’da düzenlenecek bir etkinlikle tanıtılacak. Alman etnomüzikolog Martin Greve ile antropolog Dilek Kızıldağ tarafından kaleme alınan “Looking for Greater Dersim. Musical Traces of a Lost Past” adlı kitap, 11 Mart 2026 Çarşamba günü İstanbul’da okurlarla buluşacak.
Kitap tanıtımı, İstanbul’daki Orient-Institut Istanbul ev sahipliğinde gerçekleştirilecek.
Dersim’in Çok Katmanlı Müzik Hafızası
Araştırmacılar Martin Greve ve Dilek Kızıldağ’ın uzun yıllara yayılan saha çalışmalarına dayanan kitap, kimi zaman “Büyük Dersim” olarak adlandırılan geniş bir coğrafyanın müzik kültürünü inceliyor.
Bu coğrafya; Sivas, Erzincan, Malatya, Elazığ, Tunceli, Bingöl, Erzurum ve Muş’un bazı bölümlerini kapsayan geniş bir kültürel havzayı ifade ediyor. Ancak araştırmacılara göre bu bölgenin kesin sınırları hiçbir zaman net çizilmiş değil.
Dolayısıyla ortaya çıkan müzik dünyası da tek sesli değil. Kitapta;
- Cenazelerde kadınların yaktığı ağıtlar,
- Yarı profesyonel âşık geleneği,
- Alevi cemlerinde söylenen deyiş ve nefesler,
- Sünni dini ilahiler,
- Düğünlerde icra edilen halay türküleri gibi farklı müzik biçimleri bir arada ele alınıyor.
Araştırma aynı zamanda 20. yüzyıl boyunca bölgede yaşanan şiddet, askeri operasyonlar ve zorunlu göçlerin müzik kültürüne nasıl yansıdığını da tartışıyor. Özellikle ağıtlar ve sözlü anlatılar, bu toplumsal hafızanın en güçlü taşıyıcılarından biri olarak değerlendiriliyor.
Göç, Kentleşme ve Neo-Dersim
Kitapta ayrıca kırsal yaşamın dönüşümü ve göçün etkileri de inceleniyor. Köylerdeki küçük ve mahrem müzik ortamlarının yerini zamanla daha profesyonel ve medyatik müzik üretimleri aldı.
1960’lardan itibaren Avrupa’ya göç eden müzisyenler sayesinde bu müzikler uluslararası alanda da tanınmaya başladı.
1990’larda ise kültürel hafızayı yeniden yorumlamaya çalışan bir “Neo-Dersim” hareketi ortaya çıktı. Bu hareket, özellikle kentlerde yaşayan müzisyen ve entelektüellerin kültürü yeniden üretme çabalarıyla şekillendi.
Kitap, bu karmaşık tarih içinde hafıza, kimlik ve müzik arasındaki ilişkiyi araştırıyor.
Etkinlikte Müzik de Var
Kitap tanıtım etkinliğinde akademik tartışmaların yanı sıra müzikal bir katkı da yer alacak.
Alevi-Kürt müzik geleneğinden gelen müzisyen Cihan Çelik bağlamasıyla etkinliğe katkı sunacak.
Programın moderatörlüğünü Cüneyt Ersin Mıhcı üstlenecek; tartışmacı olarak ise müzik araştırmacısı Ulaş Özdemir yer alacak.
Etkinlik Bilgileri
Tarih: 11 Mart 2026
Saat: 19.00 – 21.00
Yer: Orient-Institut Istanbul, Galip Dede Cad. 65, Şahkulu Mah., Beyoğlu
Dil: Türkçe ve İngilizce
Katılım: Ücretsiz
Etkinliğe yüz yüze katılmak isteyenlerin kayıt formunu doldurması gerekiyor. Çevrimiçi katılım için ise kayıt şartı bulunmuyor.
Çevrimiçi Bağlantı:
Zoom bağlantısı:
https://maxweberstiftung.zoom-x.de/j/62650023811
ID: 626 5002 3811
Password: 953430
Kitabın yazarları ve etkinliğe katılan isimler:
Dr. Dilek KIZILDAĞ Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Antropoloji Bölümü’nde lisansını; Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Antropoloji Anabilim Dalı’nda yüksek lisansını, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü’nde doktorasını tamamladı. Post-doctoral pozisyonla Orient-Institut İstanbul bünyesinde bilimsel araştırmacı olarak görev yapmış olup Martin Greve ile birlikte “Göç, Hafıza ve Müziksel İfadeler” projesini tamamlamıştır. Koçgiri İsyanı: Sosyo-tarihsel Bir Analiz (İletişim, 2017) başlıklı kitabın yazarı olan araştırmacının, Alevilik, Koçgiri ve Dersim tarihi konularında çeşitli yayın ve çalışmaları bulunmaktadır.
Dr. habil. Martin Greve, İstanbul ve Beyrut’ta yaşayan Alman bir etnomüzikologdur. Doktora tezi 20. yüzyılda Türk Sanat Müziği tarihi üzerinedir. Doçentlik tezi ise Almanya’daki Türk müziği üzerine bir araştırmadır. Dr. Greve, 2005-2011 yılları arasında Rotterdam Dünya Müzik Akademisi’nde Türk Müziği programının koordinatörlüğünü yürütmüştür. Martin Greve, 2011-2018 yılları arasında Orient-Institut Istanbul’da Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye’de Müzik araştırma alanın sorumlusu olarak görevlisiydi. Aralık 2020’den bu yana Dr. Dilek Soileau ile birlikte Orient-Institut Istanbul’da DFG tarafından finanse edilen “Türkiye’de İç ve Doğu Anadolu’da, Berlin’de ve Paris’te Müzik Gelenekleri” başlıklı araştırma projesini yönetmektedir.
Cihan Çelik Alevi-Kürt müzik geleneğinden gelen bir müzisyendir. 1995–1997 yılları arasında bağlama ve solfej eğitimi aldı; 1995’te KMP TV’de ilk canlı performansını gerçekleştirdi. İstanbul Üniversitesi Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi bölümünde eğitim gördü ve Koçgiri’nin müzik, kültür ve tarihini etnografik olarak inceledi. Haydar Acar’dan dokuz telli bağlamayı ters düzen öğrendi. Kürt ağıtları, halaylar ve Alevi deyiş/nefeslerini Koçgiri üslubuyla yorumlamaktadır. Türkiye, Avrupa, ABD ve Avustralya’da solo konserler verdi. Kürt dili, Alevi geleneği ve Koçgiri kültürünü yaşatma çalışmaları nedeniyle çeşitli ödüller aldı ve Koçgiri Kültür Derneği üyesidir.
