Sağlıkta krizin çözümü, hekimlerin itibarsızlaştırılmasında değil, kamucu sağlık politikalarının uygulanmasında yatıyor. Popülist politikaların yarattığı tahribatı durdurmak ve sağlığı yeniden toplumsal bir değer haline getirmek için adım atmak gerekiyor.
Algı ve Sağlık Politikaları
Bir şeyin itibarını ve gücünü muhtevası kadar, nasıl algılandığı da belirler. Mecburiyete ve zora dayalı olan korkuyu da gönüllü bir durum olan saygı ve itibarı da oluşturan ya da katkıda bulunan şey toplum ve bireyde yaratılan algıdır. Günümüzde teknolojinin nimetleri sayesinde algıyı manipüle etme ve kendi çıkarları için daha da kullanışlı hale getirmek organize bir çaba ile çok da zorluk çekmeden yapılabilir hale gelmiştir. En basit örneği sosyal medyadaki trol saldırılarıdır.
Kapitalist üretim ilişkileri her alanda olduğu gibi sağlık alanında da hiçbir ahlaki değer taşımadan algı enstrümanını da eline alarak çıkarına uygun şekilde önüne gelen engelleri yıkarak kendi yolunu oluşturmaktadır. Başta hekimler olmak üzere sağlık emekçilerinin binlerce yılda kolektif hafızada elde ettiği itibar da ne yazık ki bu yıkımdan payına düşeni aldı, alıyor ve görünen o ki almaya devam edecek.
Dönüşüm ve Geleneklerin Yıkımı
Son 20 yılda geleneksel olan, tabu olan ve putlaştırılan birçok şeyin kaleleri zapt edildi, tersanelerine girildi. Dünya hızına yetişilmesi imkansız bir dönüşümden geçmekte. Teknolojinin öncülük ettiği bu dönüşümün önünde ne gelenek ne tabu ne de putlar durabiliyor. En değme katı kuralları olan toplumlar dahi dönüşüme mevcudiyetlerini sürdürecek kadar da olsa ayak uydurmak zorunda kalıyor. Buna kültürel evrim sürecinin olağan bir ivmesi olarak yaklaşıldığında, dönüşümün kaçınılmaz olduğu ve yaşanması gerektiği ifade edilebilir.
Kapitalist Sistem ve Sağlıkta Tahribat
Ülkemizde sağlık alanının payına ise bu dönüşümde birçok olumlu ve olumsuzluğun yanında bir miktar itibarsızlaşma da düştü. Şöyle ki ülkemizde 2000’lere kadar neredeyse tümüyle devlet tekelinde olan ve insan hayatıyla direkt/yakın temasından dolayı kutsiyet atfedilen sağlık sistemi de evrim sürecinden geçmektedir. Ülkemizde sağlık ve eğitim alanında meydana gelen tahribat sadece son zamanlarda “yenidoğan çetesi” ve okulların temizlenememesi gibi marjinal örneklerle tezahür eden, arkasında bir yığın sorunun olduğu bozukluklarla alakalı değildir. Bu tahribatın esas kaynağı tabii ki hiçbir ahlaki kriteri olmayan kapitalist sistemin dayattığı kamucu olmayan sağlık politikalarıdır. Şüphesiz bu bozukluklar ve kapitalist sağlık politikaları, tartışılması gereken konulardır, ancak bu yazının amacı bu tahribatın aynı zamanda kültürel bir yönünün de olduğu gerçeğine dikkat çekmektir.
Kültürel Evrim ve Sağlık Politikalarının Çıkmazı
Uzun yıllar sağlık ve eğitim hizmeti verenler toplum nazarında saygıya dayalı bir güce ve değere sahipti. Köyün öğretmeni, çıkan kavgayı sonlandırır tarafları barıştırır, isteme ritüelinde damadın ailesine eşlik eder, düğünlerde en önde oturtulurdu. Sağlık çalışanları hele de hekimler adeta putlaştırılırdı. Adeta putlaştırma olayı korku ya da zora dayalı değildi, gönüllü bir durumdu, binlerce yılda müthiş özverilerle sonuna kadar hak edilmişti. Kültürel evrim, önceki kuşaklarda haksızlık ve olumsuzluk olarak algılanacak şekilde geleneksel olanı, tabu olanı, putlaştırılanı yıkarak, dönüştürerek yol alıyor. Önceki kuşaklarda nostaljiye yol açsa da bu dönüşüm olması gerektiği için olmakta ve devam da edecek…
Mevcut sağlık politikaları hasta muayene sürelerine standart getirmemek, sevk zincirini uygulamamak gibi yöntemlerle, kaliteyi ulaşılabilirliğe feda ediyor. Böyle bir sistemde sağlık sektörünün bu denklemden sağ çıkabilmesi mümkün değildir. Burada eleştiri hastanın sağlık sistemine ulaşabilmesine değildir, hasta tabii ki alması gereken sağlık hizmetine kolay ulaşabilmelidir. Sorun bu ulaşılabilirliğin sağlığı geliştirici muhtevasının olmamasıdır. Hastaya 3-5 dakika gibi kısa sürelerin ayrılabildiği, hasta hekim arasında güven tesis edecek iletişimin kurulmasına fırsatın olmadığı, detaylı anamnezin alınamadığı bir sistem istediği kadar ulaşılabilir olsun, yaratacağı sonuç sağlıklı olmaz.
Popülist Politikaların Sonuçları
Binlerce yılda kan, ter ve gözyaşı ile kolektif bellekte güçlü bir mesleki saygınlık yaratmış olan sağlık çalışanlarının bu konumu ne yazık ki popülist politikalarının kurbanı olmuştur ve olmaya devam etmektedir. Bir önceki sağlık bakanının iki parmağıyla para işareti yapması hafızalara ikon olarak kazındı. Popülist politikalar, gücünü mesleki itibardan, başka bir ifadeyle “gücünü, gücünün algısından alan” sağlık camiasının kolektif bellekteki güçlü mesleki itibarını yerle yeksan etmiştir. Sağlıkta şiddetten tükenmişliğe kadar sektördeki birçok olumsuzluğun sebebi popülist politikalarıdır. Bunun arkasında da tabii ki kamucu olana cepheden karşı olan kapitalist ilişkiler yatmaktadır. Temel mantık: itibarı yok et, ucuzlaştır ve rahat rahat sömür olarak özetlenebilir.
Şu anda aile hekimlerine dayatılan ve bir süre sonra diğer branş hekimlerine de yansıyacak olan daha ucuza daha fazla çalıştırma mantığı mevcut kapitalist ilişkilerin sonucudur ve ancak kamucu sağlık politikalarıyla aşılabilir.
