Ferhat Tunç
Enfal, Kur’an-ı Kerim’de bir surenin adı. Anlamı “savaş ganimeti”. 1986’da Irak’ta bu kelime başka bir anlam kazandı. Üç yıl sürdü. Dağ, ova, köy, kasaba. 1989’da bittiğinde geride 180 binden fazla kayıp vardı. Boş iskemleler, susturulmuş beşikler, haritada silinmiş isimler.
Niyet hiçbir resmi kâğıda yazılmadı. Ama toprak biliyordu: Amaç, o coğrafyada Kürt varlığını azaltmaktı. Toz bulutu dağıldığında liste uzadı. Ölenler sayıldı, kayıplar sayılamadı. Çünkü bazıları ne öldü diye kaydedildi ne kaldı diye. Araya karıştı.
Yıllar sonra arşivler açıldı. Saddam Hüseyin dönemine ait belgelerde satır araları konuştu. Kadınlar götürülmüştü. Kimine işkence, kimine zindan, kimine pazar. Kâğıt soğuktu, yazı düzdü: “sevk edildi”, “teslim edildi”, “kaydı silindi”. Kelimeler, insanın canı kadar ağırlık taşımıyordu.
Kurtulan bir kadın, o geceyi tek cümleyle anlattı: “Bütün gece kadınlar, yan odadan gelen çocuklarının çığlıklarını duymak zorunda bırakıldı.” Duvar inceydi. Çığlık taştan geçer. O gece geçmedi. Hâlâ orada, o duvarın içinde.
Dünya Enfal’e tek bir ad veremedi. Kimi “operasyon” dedi, kimi “katliam”, kimi “soykırım”. Tanıyanların sayısı az kaldı. Aynı belgelerde başka bir satır daha vardı: Zehir, tüp, kimyasal. Altında Latin harfleriyle şirket adları. Adresler uzaktı, imza yakındı. Bu yüzden konuşmak zordu. Çünkü söz, döner dolaşır, insanın kendi kapısına dayanırdı.
Takvimler dönüyor. O gün geliyor, geçiyor. Dünya hatırlayamıyor, hak ettiği kadar. Çünkü Kürdün acısında ortaklaşmaya yabancılaştı dünya.
183 bin can, bir sayıdan fazlası. Bir ülkenin sessizliği. Bir dilin kekemeliği. Bir dağın yamacında eksik yankı. Dünya duymuyor. Duysa da hatırlamıyor. Hatırlasa da utanmıyor.
Enfal bugün bir kelime değil. Bir mevsim gibi. Geldi, geçti, ama ağaçların çizgisini değiştirdi. Gölgesi kaldı. O gölgede çocuklar büyüyor. Çığlığı duymayanlar, duyanların anlattığıyla biliyor.
Ama Kürtler hatırlıyor. Her yıl aynı gün, aynı yara açılıyor. Üstüne tuz basmıyorlar, merhem sürüyorlar. Okul zili çalıyor, derste bir dakika saygı duruşu. Sonra ders devam ediyor. Çünkü yaşamak, inat işi. Unutmak, ölümün ikinci adı.
183 bin isim, 183 bin eksik sabah. Dünya unuttuğunda bile, o boşluk dolmuyor. Takvimde bir gün var. O gün, herkesin değil, hatırlayanların.
