Tarihini önemseyen Dersim halkına,
Uzun yıllara dayanan araştırmalarım sonucunda, Dersim bölgesinin kadim tarihine ilişkin çeşitli bulgulara ulaşmış bulunmaktayım. Bu bulgular; dilsel veriler, coğrafi eşleşmeler ve ritüel pratikler üzerinden değerlendirildiğinde, bölgenin tarihsel sürekliliğine dair dikkate değer ipuçları sunmaktadır.
Elde ettiğim veriler tarafımdan ilgili üniversitelere ve Hititoloji alanında çalışan araştırmacılara iletilmiştir. Bu kapsamda özellikle antik Paḫḫuwa yerleşiminin (günümüzde Pah/Kocakoç civarı) konumu, Kalašma dili ile bölgedeki mevcut dilsel unsurlar arasındaki olası ilişkiler ve “Nemir” kavramı üzerine değerlendirmeler paylaşılmıştır.
Ancak ilgili akademik çevrelerden alınan geri bildirimler, mevcut verilerin yeni arkeolojik bulgularla desteklenmesi gerektiği yönünde olmuştur. Bu yaklaşım bilimsel yöntem açısından anlaşılır olmakla birlikte, sözlü kültür, dil ve ritüel pratikler gibi yaşayan unsurların da tarihsel veri olarak değerlendirilmesi gerekliliğinin yeterince dikkate alınmadığı anlaşılmaktadır.
Bu nedenle, elde ettiğim bulguları doğrudan sizlerle paylaşıyor ve değerlendirmelerinize sunuyorum. Bu verilerin, Dersim’in tarihine ilişkin mevcut kabullerin yeniden ele alınmasına katkı sağlayacağı kanaatindeyim.
Orginal Text auf Deutsch
1. Etymologische Übereinstimmungen (NAM.RA und „Nemir“)
Das hethitische Logogramm NAM.RA („Deportierte“, „Kriegsgefangene“) weist sowohl inhaltliche als auch phonetische Parallelen zum kurdisch/zazaischen Wort nemir („unsterblich“, von ne- = „nicht“ und mir = „sterben“) auf. Diese Übereinstimmung könnte darauf hindeuten, dass sich entsprechende Gruppen semantisch als „Unsterbliche“ konzeptualisierten. In rituellen
Texten aus Kalašma könnten solche Wortstämme daher eine wichtige Rolle für die
Rekonstruktion sozialer Identitätskonzepte spielen.
2. Kalašma und die Figur „Kal-Mem“
In der mündlichen Überlieferung von Dersim erscheint Kal-Mem als archetypischer weiser Urahn. Das kurdische kal bedeutet „alt“ bzw. „weise“. Dies steht in bemerkenswerter Parallele zu hethitischen Überlieferungen, denen zufolge Kalašma von einem Ältestenrat regiert wurde.
Es ist denkbar, dass sich der Name „Kalašma“ in lokalen Traditionen zu Formen wie „Kal-Mem“ oder „Kaleman“ weiterentwickelt hat.
3. Lokalisierung von „Kalamam“ auf der Kiepert-Karte
Ein möglicher geografischer Hinweis findet sich in den Karten von Heinrich Kiepert, auf denen ein Ort „Kalamam/Kalamum“ (mit Unsicherheitsmarkierung) verzeichnet ist. Dieser lässt sich in die Nähe des hethitischen Paḫḫuwa (heute Pah/Kocakoç bei Tunceli) einordnen. Sollte diese Identifikation zutreffen, könnte sie auf eine räumliche Kontinuität bzw. Verlagerung kalašmaischer Bevölkerungsgruppen in die Region Išuwa hindeuten.
4. Vergleichendes Vokabular
Mehrere Wortstämme zeigen potenzielle Parallelen zwischen den neu erschlossenen Daten und
heutigen regionalen Dialekten:
da / dayin („geben“) – entspricht dem kalašmaischen Stamm da-
dît / dîtin („sehen“) – verwandt mit einer indogermanischen Wurzel für „sehen“
zik / kozik („Bauch“, „einfache Schutzhütte“) – möglicherweise vergleichbar mit kalašmaischem
zk dilop („Tropfen“) – semantisch relevant im Kontext ritueller Libationen Diese Beobachtungen stützen die Hypothese, dass die Sprache von Kalašma im Zuge hethitischer Deportationspraktiken (NAM.RA-Gruppen) mit der Region Išuwa/Dersim in Kontakt kam und dort möglicherweise in fragmentarischer Form bis in die Gegenwart nachwirkt.
Anmerkung: Dieser Text besteht aus meiner Ideologie sowie aus meinen eigenen
Beobachtungen.
—————————————————————————————————
Türkçe çeviri
1. Etimolojik Benzerlikler (NAM.RA ve “Nemir”)
Hitit logogramı NAM.RA (“sürgün edilenler”, “savaş esirleri”), Kürtçe/Zazaca nemir (“ölümsüz”, ne- = “değil” ve mir = “ölmek”) kelimesiyle hem anlam hem de fonetik açıdan paralellikler göstermektedir. Bu benzerlik, ilgili grupların kendilerini anlamsal olarak “ölümsüzler” şeklinde kavramsallaştırmış olabileceğine işaret edebilir. Kalašma’dan gelen ritüel metinlerde bu tür kelime kökleri, sosyal kimlik kavramlarının yeniden inşasında önemli bir rol oynamış olabilir.
2. Kalašma ve “Kal-Mem” Figürü
Dersim’in sözlü geleneğinde Kal-Mem, arketipik bilge bir ata olarak ortaya çıkar. Kürtçede kal “yaşlı” ya da “bilge” anlamına gelir. Bu durum, Kalašma’nın bir ihtiyarlar konseyi tarafından yönetildiğine dair Hitit anlatılarıyla dikkat çekici bir paralellik göstermektedir. “Kalašma” adının yerel geleneklerde “Kal-Mem” veya “Kaleman” gibi biçimlere evrilmiş olması mümkündür.
3. Kiepert Haritasında “Kalamam”ın Konumlandırılması
Olası bir coğrafi ipucu, Heinrich Kiepert’in haritalarında “Kalamam/Kalamum” (belirsizlik işaretiyle) olarak kaydedilmiş bir yerleşimde bulunur. Bu yerleşim, Hitit kenti Paḫḫuwa’nın (günümüzde Tunceli yakınlarındaki Pah/Kocakoç) civarına yerleştirilebilir. Eğer bu özdeşleştirme doğruysa, Kalašma kökenli nüfus gruplarının Išuwa bölgesine doğru mekânsal bir süreklilik veya yer değiştirme göstermiş olabileceğine işaret edebilir.
4. Karşılaştırmalı Söz Varlığı
Yeni çözümlenen veriler ile günümüz bölgesel lehçeleri arasında bazı kelime kökleri potansiyel paralellikler göstermektedir:
da / dayin (“vermek”) – Kalašma’daki da- köküyle örtüşür
dît / dîtin (“görmek”) – “görmek” anlamına gelen Hint-Avrupa köküyle ilişkili
zik / kozik (“karın”, “basit barınak”) – Kalašma’daki zk ile karşılaştırılabilir
dilop (“damla”) – ritüel libasyonlar bağlamında anlamsal olarak önemlidir
Bu gözlemler, Kalašma dilinin Hitit sürgün uygulamaları (NAM.RA grupları) aracılığıyla Išuwa/Dersim bölgesiyle temas ettiğini ve belki de parçalı bir biçimde günümüze kadar etkisini sürdürdüğünü öne süren hipotezi desteklemektedir.
Not: Bu metin, kendi ideolojim ve kişisel gözlemlerimden oluşmaktadır.
