ürkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) “Huzurlu ve Birleşik Türkiye” vizyonu doğrultusunda kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu, dün kritik bir toplantı daha gerçekleştirdi. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un başkanlığındaki 9. oturumda, iş dünyasının önde gelen sivil toplum kuruluşları (STK) temsilcileri, terörün sona ermesi, ekonomik kalkınma ve demokratikleşme adımları için fikirlerini paylaştı. Toplantı, katılımcıların ortak vurgusuyla uzlaşı ve hızlı eylem çağrısıyla sona erdi. Temsilciler, sürecin “tarihi bir fırsat” olduğunu belirterek, ekonomik ve sosyal barışın pekiştirilmesi için hükümete ve Meclis’e tam destek sözü verdi.
Komisyon, 12 Eylül 2025 Cuma günü TBMM Tören Salonu’nda saat 14.05’te açıldı ve yaklaşık 1 saat 45 dakika sürdü. Gündemin odak noktası, iş dünyasının perspektifinden terörün ekonomik ve toplumsal maliyetleri ile çözüm önerileriydi. Kurtulmuş, açılışta “Bu süreç, sadece güvenlik önlemleriyle değil, çok katmanlı bir yaklaşımla ilerlemeli” diyerek, katılımcıların fikirlerinin raporlara dönüştürüleceğini belirtti. Toplantıda, TOBB, TESK, TİSK, TZOB, MÜSİAD, TÜSİAD ve ASKON gibi kurumların başkanları ve temsilcileri sırayla söz aldı. Her biri, 20 dakikalık konuşmalarında terörün yarattığı kayıpları verilerle ortaya koyarak, barış ortamının bölgeye getireceği fırsatları vurguladı.
STK’ların Ana Açıklamaları ve Önerileri
Toplantıda iş dünyası temsilcileri, terörün yıllık ekonomik maliyetini 140-240 milyar dolar arasında hesaplayarak, bu kaynakların konut, altyapı ve eğitim yatırımlarına dönüştürülebileceğini dile getirdi. Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da istihdamın artırılması, göçün tersine çevrilmesi ve turizm-tarımı canlandırma gibi somut adımlar öne çıktı. İşte kurumların özet açıklamaları:
TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu: Komisyonun kuruluşunu “tarihi fırsat” olarak nitelendirdi. “Terör, yatırımları kaçırıyor, güveni zedeliyor; huzur olmadan ticaret olmaz” diyerek, milli dayanışmanın kardeşlik ve demokrasi temelli olması gerektiğini vurguladı. Bölgede turizm ve ihracatın iki katına çıkabileceğini, AB üyelik sürecinin hızlanacağını belirtti; “Hamasetten uzak, devlet politikası olarak ilerleyelim” çağrısı yaptı.
TESK Genel Başkanı Bendevi Palandöken: Esnafın ayrımcılık yapmadan hizmet veren “ara bulucu” rolünü hatırlatarak, süreci “Analar babalar ağlamasın” sloganıyla destekledi. “Süreç kısa ve verimli olmalı, fitne uzatılmamalı” uyarısında bulundu; bölgeye yatırımların artırılması, göçün önlenmesi ve esnafın yerel kalıcılığını sağlayacak sosyal alanlar önerdi. Siyasi partilerin uzlaşısına teşekkür etti.
TİSK Başkanı Özgür Burak Akkol: Sosyal diyaloğun (işçi-işveren-devlet) her soruna çözüm getireceğini savunarak, terörden etkilenen bölgelerde 900 bin ilave istihdam potansiyeli olduğunu belirtti. Kayıt dışı istihdamın %46’ya vardığını, barışın faiz ve büyüme istikrarı sağlayacağını vurguladı; Kuzey İrlanda ve İspanya örneklerini vererek, yıllık 100 milyar dolar tasarrufla altyapı yatırımlarının yapılabileceğini hesapladı. “Bütünleştirici yaklaşım şart” dedi.
TZOB Başkan Vekili Ahmet Bahadır Sezgin: Terörün tarım ve hayvancılığı baskıladığını, mera kısıtlamalarının verimi %15-20 düşürdüğünü verilerle anlattı. 1,2 milyon iç göçün kırsalı boşalttığını belirterek, barışta mera veriminin artışı, yem maliyetinin düşüşü ve tarımsal GSYH’ye %5-8 katkı öngördü. “Şehitleri incitmeden ilerleyelim; bölge gıda üssü olabilir” önerisinde bulundu.
MÜSİAD Genel Başkanı Burhan Özdemir: Terörün kardeşlik hukukunu yaraladığını, ekonomik tecrit yarattığını (bölge GSYH katkısı %4,8) ifade etti. Diyarbakır’da 81 il şube başkanı çalıştayı düzenlediklerini, 18 alt komisyon kurduklarını paylaşarak, “Ekonomik kalkınma, adalet ve uyum üçlüsü şart” dedi. Sınır organize sanayi bölgeleri, hızlı tren ve maden yatırımları önerdi; koruculuk sisteminin kademeli tasfiyesini savundu.
TÜSİAD Başkan Yardımcısı Bülent Ozan Diren: 12 Eylül darbesini kınayarak, demokrasinin ekonomik büyümenin temeli olduğunu vurguladı. “Özgürlükler genişlemeli, hukukun üstünlüğü tesis edilmeli” çağrısı yaptı; geçmiş raporlarını hatırlatarak, Kürt meselesinin demokratik reformlarla çözüleceğini belirtti. “Toplumsal uyum, kutuplaşmayı bitirecek; gençlere umutlu gelecek şart” dedi.
ASKON Genel Başkanı Orhan Aydın: Sektörel kümelenme modelini önererek, illerin ihtisaslaşmasıyla (örneğin Şanlıurfa tarım, Mardin lojistik) kalkınmayı hızlandırılabileceğini anlattı. “Gençlere iş imkanı verelim, terörün zeminini kurutalım” diyerek, 6. bölge teşviklerini “Güçlü Türkiye Yatırım Programı”na dönüştürmeyi savundu. Bölgesel barışın komşu ülkelere yayılacağını, uluslararası yatırımcılara “güven mesajı” verilmesi gerektiğini ekledi.
Komisyonun Değerlendirmesi ve Gelecek Adımlar
Kurtulmuş, kapanışta temsilcilerin fikirlerini “umut verici” bulduğunu belirterek, “Terörün maliyeti trilyonlarca dolar; bu kaynaklar refaha dönecek” dedi. Sürecin hızlı ilerlemesi için uyarıları dikkate alacaklarını, raporların Meclis çalışmalarında kullanılacağını ifade etti. Komisyon üyeleri, iş dünyasının desteğiyle toplumsal rızanın artacağını vurguladı.
Gelecek hafta (17-18 Eylül), çatışma çözümü uzmanları ve Doğu-Güneydoğu STK’ları dinlenecek. Eylül sonuna kadar dinlemeler tamamlanarak, yasal düzenlemelere geçilmesi planlanıyor. Toplantı, iş dünyasının “huzurlu, birleşik ve zengin Türkiye” hedefinde birleştiği mesajıyla sona erdi.
