Basın Bildirisi:
Suriye İnsan Hakları Topluluğu (AHRS), HTŞ’nin 8 Aralık 2024’te Şam’da yönetimi ele geçirmesinin ardından geçen bir yıl içinde Alevi ve Dürzi topluluklarına yönelik ağır insan hakları ihlallerini ve etnik/dini temizlik niteliği taşıyan saldırıları kamuoyuna duyurmaktadır.
Suriye’de 14 yıldır süren çatışmalar yoğun insanlık dışı ihlaller yaratmış olsa da son bir yılda yaşananlar “kötüden en kötüsüne” geçiş olarak değerlendirilmektedir. HTŞ’nin uyguladığı şiddet, bir iç savaşın yan ürünü değil, kökleri Orta Çağ’a dayanan nefret ideolojisinin çağdaş yansımasıdır.
İdeolojik Arka Plan: Yüzyıllardır Beslenen Nefret
HTŞ’nin etnik ve dini temizlik politikalarında, 14. yüzyılda İbn Teymiye’nin Aleviler ve Dürzilerin öldürülmesini ve mülksüzleştirilmesini caiz gösteren fetvaları temel alınmıştır. Bu fetvalar, örgütün güncel uygulamalarına ideolojik meşruiyet sağlamaktadır.
Alevi toplumu hem rejimin “kalan suçluları” olarak damgalanmakta hem de savunmasız bırakılarak kitlesel infazlara hedef olmaktadır.
Terör Yapılanmasından Devletleşmeye
Geçiş Hükümeti’nin başındaki Ahmed el-Şeraa (Ebu Muhammed el-Colani), BM Güvenlik Konseyi tarafından terör örgütü olarak tanımlanan HTŞ ve El-Nusra’nın eski lideridir.
Uluslararası araştırmalar:
- HTŞ’nin 2017–2018 arasında en az 99 sivil saldırısından sorumlu olduğunu,
- İdlib’de sivillerin yargısız infaz, işkence, keyfi tutuklama tehdidi altında yaşadığını,
- HTŞ personelinin ABD’nin yaptırım listelerinde “ağır kategori”de yer aldığını belgelemektedir.
2024–2025 Arasında İşlenen Ağır İhlaller
HTŞ’nin iktidara gelişinden bu yana Alevi ve Dürzi topluluklarına karşı yürüttüğü kampanya uluslararası insan hakları kurumları tarafından etnik/dini temizlik olarak tanımlanmaktadır.
Belgelenmiş ihlaller:
- Özet infazlar
- Kimliğe dayalı toplu hedef almalar
- Kaçırmalar
- Toplu gözaltılar
- Mülklerin kasıtlı yok edilmesi
Mart ve Temmuz 2025’te işlenen katliamlar, uluslararası hukuk bakımından soykırım niyeti taşıyan eylemler olarak raporlanmıştır.
Temmuz 2025 itibarıyla en az 4.300 sivil öldürülmüş, bunların 2.069’u Alevi, 1.224’ü Dürzi olarak kaydedilmiştir.
Uluslararası Mekanizmaların Bulguları
Birleşmiş Milletler kurumları (IIIM, COI, IIMP), Freedom House, İngiltere Avam Kamarası ve ABD Kongre Araştırma Servisi HTŞ rejimi hakkında ciddi alarm vermektedir.
Freedom House 2025 raporunda Suriye, HTŞ yönetimi altında, tarihi bir dip puan olan -3/40 ile dünyadaki en kötü siyasi haklara sahip ülke olarak tanımlanmıştır.
HTŞ’nin 5 Ekim 2025 seçimleri, uluslararası analizlerde “düzmece seçim” olarak değerlendirilmiştir.
Ayrıca HTŞ anayasasındaki “İslami fıkıh yasamanın başlıca kaynağıdır” hükmü, Alevi, Dürzi ve Hristiyanlara yönelik tarihsel ayrımcı fetvaları fiilen meşru hale getirmektedir.
AHRS’nin Uluslararası Topluma Çağrısı
AHRS, BM’ye ve tüm üye devletlere şu adımları atma çağrısında bulunmaktadır:
- HTŞ ve müttefik grupların işledikleri suçlar için uluslararası hesap verebilirlik mekanizmalarının işletilmesi.
- Alevi, Dürzi, Hristiyan ve Kürtler dahil tüm tehdit altındaki azınlıkların korunması.
- Uluslararası destekli güvenilir insani yardım koridorlarının oluşturulması.
- IIIM, COI ve insan hakları örgütlerini içeren acil bir kriz komitesi kurulması.
- HTŞ rejimine bağımsız yargı ve hesap verebilirlik baskısı uygulanması.
- İşlenen suçlara ilişkin kanıtların korunması ve analizine destek verilmesi.
- HTŞ’nin soykırım niteliğindeki eylemlerini Esad rejimiyle eşitleyerek meşrulaştıran söyleme son verilmesi.
Kaynaklar
Uluslararası Raporlar ve Belgeler:
- Freedom House, Dünyada Özgürlük 2025 – Suriye Raporu
- Suriye İnsan Hakları Ağı (SNHR) – 2025 ilk yarı sivil kayıp raporu
- Suriye İnsan Hakları Gözlemevi (SOHR) – Aylık ölüm raporları (Mart–Temmuz 2025)
- Human Rights Watch Raporu, 23 Eylül 2025: “Are You Alawi?” Identity-Based Killings During Syria’s Transition
- Human Rights Watch Basın Bülteni, 10 Mart 2025
- BM İnsan Hakları Konseyi Basın Bülteni, 14 Ağustos 2025
- OHCHR Basın Açıklaması, 30 Ekim 2025
- Uluslararası Af Örgütü Basın Bültenleri (2 Eylül, 28 Temmuz, 16 Mayıs 2025)
- ABD Uluslararası Dini Özgürlük Komisyonu (USCIRF) – Temmuz 2025 Raporu
- Royal United Services Institute – Seçim analizi (2025)
Dosya Kaynağı: AHRS_Basın Aҫıklaması_Suriye’de…
