Mehmet Bidav

Dersim Kent Kimliği; Vizyon ve Misyon Sorunu

featured

Dersim’de politikacısından yerel yöneticisine, çiftçisinden, işsizine kadar çoğunun her konuda bilgisi veya uzmanlığı var (!). Buna rağmen il genelinde tarım, çevre, kentleşme, ekonomik yapı, kültür ve inanç alanlardaki sorunlar sürekli büyüyor.

Dersimli olup dünyanın çeşitli yerlerinde görev yapan ve kendi dalında ileri düzeyde uzman olan birçok hemşerimiz var. Bu kişilenin en bilineni; Almanya Bilim Kurulu Başkanı “Dağıtılmış Yapay Zeka” Laboratuvarı’nın (DAI Lab) kurucusu ve direktörü ve birçok bilişim dalında dünyada sayılı isimlerden Prof. Dr. Şahin Albayrak’tır. Şahin Hoca gibi neredeyse her dalda uzman olan insanlarımız var. Bu insanlarımızdan bilimsel ve teknik destek almak, kentin gelişmesi ve sorunların sağlıklı çözülmesi için önemli bir olanak sunuyor bizlere…

Kentsel kimlik, bir kentin veya çevrenin doğal, yapay elemanları ve sosyo- kültürel özellikleriyle tanımlanır.

“Kent Kimliği; Vizyon ve Misyon” ile ilgili birçok kez yerel yöneticilere, milletvekillerine ve adaylarına çeşitli araştırma taslakları hazırlayıp verdim. Sorun hâlâ ortada duruyor. Bu sorun çözülmeden, gerekli planlamalar ve yapılanmalar yapılmadan, yaşanılabilir ve sürdürülebilir bir kent oluşacağı kanaatinde değilim. Bu nedenle, konuyu bir daha gündeme getirmek ve tartışmak gereği görüyorum.

Kentin Yapısı

Dersim kent yapısı gelişi güzel, plansız, belli bir mimari görünümü veya özgünlüğü olmayan, çevresel ve kültürel dokusuyla uyumsuz ve çarpıktır. Ne yazık ki yerel yönetimlerin de böyle bir kaygısı ve derdi yok, yoktu! Gün geçtikçe mimari yapısı ( ki bir mimari yapı da yok, beton yığınları dışında ), yollar, parklar vb. düzensiz, gelişi güzel ve oldukça bakımsız hale geliyor. Öyle anlaşılıyor ki bu mantık ve yaklaşımla, önü alınamaz ve müdahale edilemezse yığıntı ve boğucu bir şehir olmaktan öteye gitmeyecek.

Kentleşme üzerine ciddi araştırmalar yapan ve yayınlayan Kevin Lynch, “bir kentte yaşamak, aslında bir imgede yaşamaktır” der. Kentsel imgeyi, “birey ve çevresi arasında kurulan ilişkinin somutlaştığı bir noktaya veya alana yönelik birey tarafından algılanan etki” olarak tanımlar. Kentin caddelerinin, bulvarlarının, tarihi binalarının, köprülerinin ve birçok mekânsal yapının bu imgenin oluşmasında önemli bir yeri vardır. ‘‘Kent kimliği ise kentin diğerlerinden ayrılarak okunabilmesini ya da insanlar için anlamlı hale gelmesini sağlayan nitelikler bütünüdür” (Kevin Lynch).

Özetle, kentsel kimlik, bir kentin veya çevrenin doğal, yapay elemanları ve sosyo- kültürel özellikleriyle tanımlanır. Bu özelliklerin içinden belirgin ve etkileyici olabilenler, o kentin kimliğini oluşturmaktadır. Dersim söz konusu olduğunda bu konuda henüz bir çalışma yapılmadığı görülmektedir.

Kent Kimliği

Kentimize bir kimlik kazandırmak gerekiyor mu? Yoksa işi akışına bırakıp kentin çevresel ve sosyo-kültürel dokusunun bozulmasına izin mi verelim?
Nasıl bir kent olmalıyız? Kentimizin kimliğini belirleyen “bağlantılar, sınırlar, bölgeler, odak alanları ve nirengi noktaları” nelerdir?
Kentimizin sokakları, caddeleri, trafik kanalları, köprüleri, parkları ve tarihi binaları iyi bir kent kimliği veya yaşam alanı için yeterli mi?
Kentin çevre ile olan bağlantıları ve ayrımı net mi? Arazi yapısında kesin ayrımlar var mı? Dersim’i tarihi sınırları içinde mi ele alacağız, yoksa “Büyük Dersim” olarak tarihi ve sosyo-kültürel doku içinde mi değerlendireceğiz?
Kentin yerleşke alanları iyi oluşturulmuş mu? Bir mimarisi var mı? Üniversite, eğitim kurumları, hastane, kamu binaları, parklar vb. bu kimliğe uygun yapılaşma mı?
Odak alanları nerelerdir? Seyit Rıza Meydanı, Palavra Meydanı gibi insanların toplandığı meydanlar temel unsur mudur?
Nirengi noktaları, Seyit Rıza Meydanı, Palavra Meydanı gibi yapısal öğeler gerekli etkiyi oluşturuyor mu?
Bütün bu sorular ve sorunlar açık bir şekilde sorulması ve çözülmesi gereken konular olarak önümüzde duruyor.

Foto: Zihni Güler / Sorulması gereken soru şudur; “nasıl bir kent olmak istiyoruz?”

Nasıl Bir Kent?

Her şeye baştan başlayabiliriz. Sorulması gereken soru şudur; “nasıl bir kent olmak istiyoruz?”
Bir kentin oluşmasında en önemli unsurlardan biri de tüm detaylarıyla ekonomik olanakların değerlendirilmesi ve sürdürülebilir kent nitelikleriyle bütünleştirilmesidir. Böyle bir çalışma nasıl bir kent sorusunun da cevabını verecektir ki, bu vizyondur.

Nasıl bir kent? Sanayi kenti mi? Tarım ve Hayvancılık kenti mi? Siyasal ve sosyo-kültürel dokusunun avantajlarını kullanan bir kongre kenti mi? Alevilik kimliğinden ötürü bir Alevi İnanç kenti mi?  Doğal zenginliklerini göz önüne alarak ekoturizm kenti mi?
Yıllarca yaptığım ekonomik, çevresel ve sosyo-kültürel araştırma, fizibilite ve projelerden hareketle söyleyebilirim ki, bu kentin üç temel öğesi öne çıkmaktadır.

  1. Alevilik inancı ve sosyo-kültürel özgünlüğü, siyasal yapısı,
  2. Temiz toprak ve su kaynaklarının oluşturduğu küçük çaplı organik tarım ve hayvancılık imkânları,
  3. Doğal güzellikleri, zengin fauna ve flora yapısından ötürü eko turizm…

Nasıl bir kent sorusunu sorarken, kentin ekonomik ve ekolojik açıdan sürdürülebilirliğini; insan, kültür, tarih ve doğal karakteristik unsurlarının özgünlüklerini içinde barındıran bir yaklaşım üzerinde durulması gerekir.
Yukarıdaki verilerden hareketle şunu diyebiliriz? Bu kentte Alevilik inancına dönük çeşitli ekonomik kültürel faaliyetler yapılabilir. Alevi inanç yerleri ve ziyaretgâhlar doğal yapısı ve dokusu içinde korunabilir. Alevilik inancı, sosyalist düşünce ve felsefe, örgütlenme ve kooperatifleşme gibi alanlarda altyapısal çalışmalar ve planlamalar yapılabilir.
Dört tarafı nehir ve barajlarla çevrili, sadece dört yerde girişi olan ve her yerde de kontroller yapılan bu kent pekâlâ “Yavaş Kent”e veya Organik Tarım ve Hayvancılık Kentine dönüşebilir.
Yine Dersim coğrafyası, güzellikleri, flora yapısı, yaban hayatı vb. unsurlarıyla eko turizm için oldukça elverişli olduğu açıktır.
Bu üç imkan birbirini yadsıyan veya boşa çıkaran olgular değildir, aksine birbirini tamamlayan ve destekleyen unsurlardır. Bunları planlamak ve belli hedefler çerçevesinde harekete geçirmek misyonu oluşturacaktır.
Demek ki, bir nasıl bir kent olacağımıza karar vermemiz gerekiyor, bir de bu hedefe hangi yollarla ve araçlarla gideceğimize…

Ortak Akıl ve Strateji

Peki, bunu kimler yapacak? Ya da kimlerin yapması gerekiyor? Milletvekilleri, Valilik, İl Genel Meclisi, Belediyeler, Yerel Belediye Meclisleri, Fırat Kalkınma Ajansı, Tarım ve Ormancılık Müdürlüğü, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, TMMOB, Şehir Plancıları, Ticaret ve Sanayi Odası, Esnaf ve Sanatkârlar Odası, Sivil Toplum Kuruluşları ve bütün halkın katılacağı ve benimseyeceği bir çalışma olması gerekiyor.

Bu da bunun gibi ortak konularda kamu ve yerel kurumlar arasında koordinasyonu, iş birliğini, dayanışmayı, ortak hareket etmeyi zorunlu kılıyor.

Aksi durumda, yatırımlarla talana açık alan olarak görülecek olan kentimiz, kamusal aktörler, yerel ve küresel sermayenin talep ve beklentileri doğrultusunda sınır tanımaz müdahalelere maruz kalacaktır. Kentin planlanmasından ve gelişiminden sorumlu olan karar verme mekanizmalarının, kentsel kimlik oluşumuna ve kentin sürdürülebilirliğine olumlu yansıyacak kararlar vermemesi kentin çevresel ve sosyo-kültürel kimliğini kaybetmesine, yanlış planlama yapması -hatta plansızlık- ise çarpık kentleşmeye neden olacaktır.  

Kentin, sorunları çözülen iyi tasarlanmış bir yerleşke ve doğayla bütünleşen, korunan kültürel ve tarihi dokuya sahip bir misyonla yeni bir başlangıç yapması, hepimiz için yaşamsal öneme sahiptir.

Dersim Kent Kimliği; Vizyon ve Misyon Sorunu

Yorumlar kapalı.

Giriş Yap

Munzur Press ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!