Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi, Osman Kavala’nın tutukluluğu ve mahkûmiyetinde çok sayıda hak ihlali bulunduğuna hükmetti. Mahkeme, Türkiye’nin Kavala’yı en kısa sürede serbest bırakmasını ve mahkûmiyetinin bütün sonuçlarını ortadan kaldırmasını istedi.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, Kavala/Türkiye (No. 2) davasında Osman Kavala’nın tutukluluğu ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla sonuçlanan yargılama sürecinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni ihlal ettiğine karar verdi.
Karar 15’e karşı 2 oyla alındı. AİHM; ifade özgürlüğünü düzenleyen 10. madde, toplantı ve örgütlenme özgürlüğünü koruyan 11. madde, adil yargılanma hakkına ilişkin 6. madde ve özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyen 5. maddenin ihlal edildiğini belirledi.
Mahkeme ayrıca, haklara getirilen sınırlamaların Sözleşme’de öngörülmeyen amaçlarla kullanıldığını belirterek 18. maddenin de ihlal edildiğine hükmetti. Kavala’ya verilen, koşullu salıverilme olanağı bulunmayan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ise insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağına aykırı bulundu.
“Amaç Kavala’yı susturmaktı”
AİHM, Kavala’ya yöneltilen suçlamaların temelindeki kamusal tartışmalara katılma, sivil toplumu destekleme ve barışçıl Gezi Parkı gösterilerine destek verme gibi faaliyetlerin ifade ve toplantı özgürlüğünün kapsamında olduğunu vurguladı.
Kararda, Kavala’nın üçüncü kişilerce gerçekleştirilen şiddet eylemlerine doğrudan katıldığı ortaya konulmadan bu faaliyetlerin son derece ağır bir suçun maddi unsurları olarak kabul edildiği belirtildi. Türk Ceza Kanunu’nun olayda öngörülemez biçimde geniş yorumlandığı ve Kavala’ya “orantısız ve keyfî” bir cezai sorumluluk yüklendiği kaydedildi.
Mahkeme, Kavala hakkında yürütülen soruşturma, tutukluluğun sürdürülmesi ve mahkûmiyet kararının esas amacının onu Gezi Parkı gösterilerindeki rolü ve insan hakları savunucusu olarak açıkladığı görüşleri nedeniyle cezalandırmak ve susturmak olduğuna hükmetti.
Yargılamada “açık adaletsizlik”
AİHM, mahkûmiyet kararının ağırlıklı olarak bağlamsal ve yeterince kişiselleştirilmemiş çıkarımlara dayandığını belirtti. Ceza yargılamasındaki ciddi eksikliklerin hem davanın adilliğini hem de mahkemelerin bağımsızlık ve tarafsızlığına ilişkin güvenceleri zedelediği sonucuna vardı.
Kararda Türkiye’de yargı bağımsızlığını olumsuz etkileyen yapısal bir bağlama da dikkat çekildi. Bu eksikliklerin, özellikle siyasi açıdan hassas davalarda yürütmenin yargı kararları üzerinde doğrudan veya dolaylı etki kurmasına elverişli olduğu ifade edildi.
Mahkeme, Kavala’nın 10 Aralık 2019’dan bu yana devam eden özgürlükten yoksun bırakılmasının bütünüyle keyfî olduğunu ve “açık bir adaletsizlikle” sonuçlanan yargılama sonunda verilen cezaya dayalı tutukluluğun hukuka uygun kabul edilemeyeceğini bildirdi.
Türkiye’ye tahliye ve sonuçları giderme yükümlülüğü
AİHM Büyük Dairesi, karar sonrasında Kavala’nın cezaevinde tutulmaya devam edilmesinin tespit edilen ihlallerin sürmesi anlamına geleceğini açıkladı. Türkiye’den Kavala’nın en kısa sürede serbest bırakılması ve hakkında alınan tedbirlerin bütün sonuçlarının ortadan kaldırılması istendi.
Mahkeme, Kavala hakkındaki mahkûmiyetin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bakımından “hükümsüz sayılması” gerektiğini belirtti. Türkiye’nin ayrıca Kavala’ya 70 bin avro manevi tazminat ve 43 bin 342,57 avro yargılama gideri ödemesine karar verildi.
Osman Kavala, 18 Ekim 2017’den beri kesintisiz olarak cezaevinde bulunuyor. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, Kavala’yı Gezi Parkı olaylarına ilişkin davada 25 Nisan 2022’de ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırmıştı. Hüküm, 28 Eylül 2023’te Yargıtay tarafından onanmıştı.
Büyük Daire kararları kesin nitelik taşıyor. Kararın uygulanması Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından denetlenecek.
Kaynak: AİHM Yazı İşleri Müdürlüğünün 25 Ağustos 2026 tarihli Fransızca basın duyurusu. Basın duyurusunun kendisi Mahkemeyi bağlayan karar metni değil; kararın resmî özetidir.
