2023’te yaşanan insan hakları ihlalleri, yıl boyunca ülke gündeminin en çok tartışılan konuları oldu. 2023, hak ihlalleri ve bu ihlallere karşı verilen mücadelelerle geçti.
1- Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Konseyi Başkanı Prof. Dr. Şebnem Korur Fincancı hakkında ‘örgüt propagandası’ yaptığı iddiasıyla 27 Ekim 2022’de tutuklandığı davanın üçüncü duruşması 11 Ocak’ta İstanbul Çağlayan Adliyesi 24. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görüldü. Mahkeme, 2 yıl 8 ay 15 gün cezası ile birlikte Fincancı’nın tahliyesine karar verdi.
Fincancı, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi sınırları içerisinde kimyasal silah kullandığına yönelik çıkan iddialara ilişkin, “Bölgenin bağımsız heyetler tarafından etkin biçimde araştırılması gerek” demişti.
2- Anayasa Mahkemesi, Cumartesi Anneleri’nin 22 Eylül 2018 günü Galatasaray Meydanı’nda yapmak istediği eylemde polis şiddetine maruz kalan Ali Ocak ve Saime Sebla Arcan Tatlav tarafından yapılan başvurularda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ve eziyet yasağının ihlal edildiğine hükmetti.
20 Ocak’taki AYM kararına rağmen eylemleri kaymakamlık kararıyla yıl boyunca engellenen Cumartesi Anneleri, İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın “Cumartesi Anneleri’nin yaşadığı mağduriyettir” şeklindeki açıklamasının ardından 11 Kasım’dan itibaren Galatasaray Meydanı’nda tekrar açıklama yapmaya başladı.
3- Maraş’ın Elbistan ve Pazarcık ilçelerinde meydana gelen 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki depremler 11 ilde yıkıma neden oldu. 50 binin üzerinde can kaybı yaşanan depremlerde birçok insan enkaz altında kayboldu.
4 –TFF 2. Lig Beyaz Grup’ta mücadele eden Bursaspor ile Amedspor’un 5 Mart’taki karşılaşması öncesi Amedspor oyuncularına saldırı gerçekleştirilirken renkleri yeşil beyaz olan Bursaspor tribünlerinde ‘Beyaz Toros’ ve ‘Yeşil’ kod adlı Mahmut Yıldırım’ın posterleri açıldı.
Görsellerin stada sokulmasıyla ilgili kamu görevlileri açığa alındı. Bursaspor’a 9 maç seyircisiz oynama ve 326 bin TL para cezası verildi. Olaylarla ilgili olarak gözaltına alınan 9 kişi ise serbest bırakıldı.
5- 21’inci Onur Yürüyüşü için 25 Haziran’da Taksim’e çıkmayı planlayan LGBTİ+lar polis tarafından engellendi. Gözaltına alınan 113 kişinin 2’sinin 18 yaşının altında olduğu öğrenildi.
6- Muğla’nın Milas ilçesindeki Akbelen Ormanı’nda açılmak istenen kömür madenine karşı İkizköylülerin doğa nöbeti tuttuğu alana 24 Temmuz sabahı saat 05:30’da çok sayıda jandarma ve TOMA sevk edildi ve bölgedeki ağaçlar kesilmeye başlandı.
Ağaç kesimini durdurmak için sabahın erken saatlerinden itibaren bölgede toplanan köylülere ve çevrecilere, kolluk kuvvetlerinin TOMA ve biber gazı ile saldırdı. Biri avukat olmak üzere sekiz kişi gözaltına alındı.
7- 6-8 Ekim olaylarında Yasin Börü’nün de arasında bulunduğu 4 kişiyi öldürme iddiasıyla 14 yaşında tutuklanan ve 9 yıldır cezaevinde olan Mazlum İçli’ye verilen ceza 17 Ağustos’ta Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafından onandı. İçli’nin olay günü Diyarbakır’a 140 kilometre uzaklıkta bir köydeki düğünde olması delilleriyle ispatlamasına rağmen Yargıtay, kararda ‘hukuka aykırılık’ olmadığını belirtti.
Ankara 2. Ağır Ceza Mahkemesi, 24 Nisan 2017’de ‘Devletin Birliğini Ve Ülke Bütünlüğünü Bozma, Canavarca His Sevkiyle ve Eziyet Çektirerek 4 Kişiyi Öldürme, 1 Kişiye Karşı Öldürmeye Teşebbüs ve Örgüt Propagandası Yapma’ suçları nedeniyle Mazlum İçliye 124 yıl 8 ay hapis cezası vermişti.
8- Sputnik Türkiye çalışanları, toplu iş sözleşmesi sürecinde iş verenin anlaşmadan uzak tavrı ve sendikalı 24 çalışanın işten çıkarılması nedeniyle 17 Ağustos’ta grev başlattı. Çalışanların direnişi hala sürüyor.
9- Sivas Katliamı’na ilişkin zaman aşımına uğrayan ana davadan dosyaları ayrılan firari sanıklar Murat Sonkur, Eren Ceylan ve Murat Karataş’ın yargılandığı davanın duruşması 14 Eylül’de Ankara 1’inci Ağır Ceza Mahkemesi’nde görüldü.
Esas hakkındaki mütalaasını açıklayan savcı, kaçaklık durumunun zaman aşımı süresini etkilemeyeceğini öne sürerek üç firari sanık hakkında da zaman aşımı uygulanarak davanın düşmesini talep etti.
1. Ağır Ceza Mahkemesi, Sivas Katliamı davasında firari sanıklar Murat Sonkur Eren Ceylan ve Murat Karataş yönünde zaman aşımı gerekçesiyle davanın düşürülmesine hükmetti.
10- Yargıtay 3. Ceza Dairesi 8 sanıklı Gezi Parkı davasında, Osman Kavala’ya verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis ile TİP Hatay Milletvekili Can Atalay, Tayfun Kahraman, Mine Özerden ve Çiğdem Mater Utku’ya verilen 18’er yıl hapis cezalarını onadı.
Ali Hakan Altınay, Yiğit Ali Ekmekçi ve Ayşe Mücella Yapıcı hakkında verilen 18’er yıl hapis cezaları ise bozuldu.
Kararın ardından 28 Eylül’de Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi’nden serbest bırakılan mimar Mücella Yapıcı “Hiçbirimizin suçu yoktu. Bu nasıl bir adalet hala anlamış değilim. Ben burada canlarımı bıraktım çıkıyorum. İçeride kalan canlarımızı bir an önce çıkarmamız lazım. Böyle bir adaletsizliği hak etmiyor bu ülke” dedi.
11- İsmailağa Cemaati’ne bağlı Hiranur Vakfı’nın kurucusu Yusuf Ziya Gümüşel’in kızı H.K.G.’yi 6 yaşındayken 29 yaşındaki Kadir İstekli ile dini nikahla evlendirmesi üzerine “Çocuğun cinsel istismarı ve “Nitelikli cinsel saldırı” suçlarından açılan davada mahkeme, 23 Ekim’de Kadir İstekli’ye 30 yıl, Yusuf Ziya Gümüşel’e 20 yıl, Fatıma Gümüşel’e 16 yıl sekiz ay hapis cezası verdi.
12- Anayasa Mahkemesi, Gezi Davası’nda tutuklanan Can Atalay’ın 14 Mayıs seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi Hatay Milletvekili seçilmesine rağmen tahliye edilmemesiyle ilgili yapılan başvuruda 25 Ekim’de oy çokluğuyla “seçilme hakkı” ile “kişi hürriyeti ve güvenliği” haklarının ihlal edildiğine hükmetti.
AYM’nin kısa kararı Gezi davasına bakan ve hükmü veren İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderildi.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Türkiye işçi Partisi (TİP) Milletvekili Can Atalay için “hak ihlali” kararı vererek, tahliyesinin gerektiğine hükmeden Anayasa Mahkemesi (AYM) kararını reddederken, hak ihlali kararı veren Anayasa Mahkemesi üyelerinin yetkilerini aştığını belirtti. Yargıtay, AYM üyeleri hakkında suç duyurusunda bulunma kararı da aldı.
Tahliye kararının uygulanmaması üzerine AYM’ye yapılan ikinci başvuruda 21 Aralık’ta ikinci kez hak ihlali kararı verildi. Yerel mahkeme, ikinci hak ihlali kararını da uygulamadı.
13- Agos Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink’i 19 Ocak 2007’de gazete binasının önünde düzenlediği suikastla katleden Ogün Samast, şubat ayında nakledildiği Bolu F Tipi cezaevinden koşullu salıverilme kapsamında 15 Kasım günü tahliye edildi.
